Uygur Türkçesinin Dil Özellikleri

İsimli konu WH 'Edebiyat - Türkçe' kategorisinde, ●ŚOП İKλZ● üyesi tarafından 24 Aralık 2016 tarihinde yazılmıştır. Uygur Türkçesinin Dil Özellikleri hakkında bilgi ve tartışmalar.

  1. ●ŚOП İKλZ●

    ●ŚOП İKλZ● Yönetici



    Gabain, Uygur metinlerini y ve n ağzı olmak üzere ikiye ayırır. Mani metinleriyle Köktürk harfli yazmalar çoğunlukla n ağzını, Burkan metinleri ise y ağzını temsil eder.
    ET’deki bu “ny” sesi hakkında birçok fikir vardır. Ancak aynı metinde bazen n, bazen de y kullanıldığı görülebilmektedir. Gabain, n ve y ağızlarının özelliklerini şöyle sıralar.
    y ağzı:
    1. Çıkma hâli için çoğunlukla +Dın kullanılır.
    2. İlgi hâli eki ünsüzlerden sonra +nIng olur.
    3. Bilinen geçmiş zaman teklik 2. şahıs eki her zaman ng’li olur.
    4. Gereklilik için daha çok –gUlUk kullanılır
    5. –p zarf fiil eki, -pAn’dan daha çok kullanılır.
    6. erki yerine erinç hakimdir.

    n ağzı
    1. Birinci heceden sonraki I ile yardımcı ünlü I’nın bazen genişleyerek A olduğu görülür.
    2. Vasıta hâli eki dudak uyumu tesiriyle bazen yuvarlaklaşarak –un olur.
    3. Çıkma hâli için yalnız +Da kullanılır.
    4. İlgi hâli eki ünsüzlerden sonra bazen +Xng olur.
    5. Bilinen geçmiş zaman teklik 2. şahıs eki bazen tXg olur.
    6. Gereklilik ifadesi –sIg ekiyle sağlanır.
    7. –gIl sıfat fiil eki yanında –gma eki de kullanılır.
    8. n ağzı köktürkçeye daha yakın bir ağızdır.
    Uygurca ve Köktürkçe Arsındaki Ses Farklılıkları
    1. Köktükçedeki ny sesi Uygurcada n ve y olarak ayrılmıştır. anyıg<anıg, kony<kon/koy
    2. Köktürkçede kelime içi ve kelime sonundaki b sesleri Uygur metinlerinde daha çok w olmuştur: eb<ew, sab<saw, sub<suw
    3. Köktürçedeki bazı ı’lar Uygurcada genişler: tınlıglarıg<tınlıglarag
    Uygur Türkçesinin Biçim Özellikleri
    1. Köktürkçede sadece armakçı kelimesinde kalıplaşmış olarak görülen –mAk eki Uygurcada fiil ismi olarak yaygın şekilde kullanılır: tutmakı “tutması”, tarımak “çift sürmek”
    2. Uygurcada, köktürkçede bulunmayan –(X)gsa- fiilden fiil yapma ekine rastlanır. Bu ek –(X)g fiilden isim yapma ekiyle sa- (istemek9 fiilinin birleşmesinden oluşmuştur ve dilek bildirir: kirigseyür men “girmek istiyorum.”
    3. +lAr çokluk eki Köktürkçede sadece insanla ilgili kelimelerde kullanılan çokluk eki, uygurcada her kelimede kunılmaya başlandı.
    4. Köktürkçede ilgi hâli eki ünlülerden sonra +ıŋ, ünsüzlerden sonra +nıŋ biçiminde iken, Uygurcada hem ünlülerden hem de ünsüzlerden sonra +nıŋ biçimindedir.
    5. Yükleme hâli eki, Köktürkçe olduğu gibi Uygurcada da üç türlüdür. Ancak Uygurcada +nI eki zamirle dışında da kullanılabilir.
    6. Köktürkçede bulunma hâli eki +Da, aynı zamanda çıkma hâli içinde kullanılır. Uygurcada da bu kullanım kısmen devam eder. Ancak asıl çıkma hâli edi +DIn’dır.
    7. Köktürkçede zamirlerde hâl ekleri üst üste gelmez. Oysa Uygurcada hâl eklerinin zamirlerde bazen üst üste geldiği görülür: sisiŋe “size”, sinite “senden”
    8. Köktürkçede fiillerin çokluk 3. şahıslarında görülmeyen –lAr eki, Uygurcada fiillerde sıklıkla kullanılır.
    9. Köktürkçede fiillerin 2. şahıslarında seyrek olarak görülen g sesi Uygurcada hiç görülmez. Uygurcada 2. şahıslarda daima ŋ sesi vardır.
    10. Uygurcada, Köktürkçede görülmeyen –yUk ekli görülen geçmiş zaman vardır: tüşe-yük men “düş gördüm”, ba-yuk sen “bağladın”
    11. Köktürkçede gelecek zaman –DAçI eki ile yapılırken, Uygurcada –gAy eki ile yapılır: ölgey men, barmagay sen
    12. –DAçI eki Uygurcada sıfat-fiil eki olarak kullanılmaya devam etmiştir.
    13. –sAr eki Köktürkçede zarf-fiil eki olarak kullanılmaktaydı. Uygurcada ise bu ek şart kip olmuştur: barsar men “gitsem”
    14. Uygurcada, Köktürkçede bulunmayan –(X)glı sıfat-fiil eki vardır: ögli “düşünen”, tigli “denilen”
    15. Gelecek zaman sıfat-fiil eki olarak Köktürkçede –sIk kullanılırken, Uygurcada –gUlUK eki kullanılır: tuyguluk yol “duyulacak yol”
    24 Aralık 2016
    #1
  2. Uygur Türkçesinin Dil Özellikleri Cevapları

  3. Emeğinize sağlık bilgiler için teşekkürler.
    31 Ekim 2018
    #2
soru sor

Uygur Türkçesinin Dil Özellikleri