Abdullah B. Ömer B. El-hattÂb

İsimli konu WH 'Sahabeler' kategorisinde, S'onsuzLuk üyesi tarafından 3 Eylül 2010 tarihinde yazılmıştır. Abdullah B. Ömer B. El-hattÂb hakkında bilgi ve tartışmalar.

  1. İkinci halife Hz Ömer (ra)'in oğlu ve mü'minlerin annesi Hz Hafsa'nın ana-baba bir kardeşi, fâkih ve muhaddis sahâbî Ebû Abdurrahman künyesi ile tanınan Abdullah'ın annesi Zeynep bnt Maz'un el-Cümeyhî'dir

    Abdullah b Ömer'in, peygamberliğin üçüncü yılında doğduğu kaydedildiği gibi onun nübüvvetten bir yıl önce dünyaya geldiği söylenmektedir (İbnü'l-Esîr, Üsdü'l-Gâbe, Kahire 1286, 111, 230)

    Babasıyla birlikte, küçük yaşta İslâm'a girdi ve yine babası ile birlikte Medine'ye hicret etti Tamamıyla İslâm toplumunda ve İslâm terbiyesiyle yetişti Yaşı küçük olduğu için Bedir ve Uhud gazalarına Hz Peygamber (sas) tarafından katılmasına müsâde verilmedi (Buhârî, Megâzi, 6) Ancak onsekiz yaşlarında iken Hendek gazvesine ve daha sonra Hz Peygamber (sas) zamanında meydana gelen bütün savaşlara katıldı Mekke fethinde, Mûte savaşında, Tebük seferinde ve Vedâ Hacc'ında bulundu

    Abdullah b Ömer, İslâm devleti bünyesinde meydana gelen anlaşmazlıklarla ortaya çıkan ve birbirleriyle mücadele eden gruplara karışmadı, tarafsız kaldı ve devlet kadrolarında vazife almadı Zira oğlunu hilâfete aday göstermesini tavsiye eden sahâbelere Hz Ömer: "Bir evden bir kurban yeter" demişti Babasından sonra başa geçecek halifeyi seçmeye görevli olan şûrâ'ya sadece müşâvir olarak katıldı Hz Ömer oğluna şûrâ'ya katılmasını ancak aday olmamasını tavsiye etmişti (İbnü'l-Esîr, el-Kâmilfi'tTarih, 111, 65 vd)

    Hz Osman (ra) zamanında, İbn Ömer, devlet işlerine müdahalede bulunmuyordu Bir gün Hz Osman, İbn Ömer'e kadılık yapmasını, müslümanların arasındaki hukukî anlaşmazlıkları hâlletmesini teklif edince özür dileyerek kadılık vazifesini kabul etmemiş, Rasûl-i Ekrem (sas)'in bir sözünü hatırlatmıştı;

    - Hz Peygamber (sas) buyurmuşlardır ki: "Kadılar üç çeşittir Birincisi câhillerdir Bunların yeri Cehennemdir İkinci zümre âlimleridir, fakat dünyaya meyilleri vardır, ilimleri ile amelleri bir değildir, bunlarda Cehennemliktir Üçüncü zümre ise hem âlim, hem de dünyaya meyli olmayanlardır" (Ebû Dâvud, Akdiye, 2)

    - Hz Osman, Hz İbn Ömer'e dedi ki:

    - "Ama, senin baban Hz Peygamber (sas) zamanında kaza* işleri ile uğraştı ve kadılık yaptı"

    - "Evet, doğrudur, fakat babam bir mesele ile karşılaşınca Rasûl-i Ekrem'e müracâat eder, müşküllerini hâlletmede zorluk çekmezdi Çünkü Rasûl-i Ekrem müşkil* bir mesele ile karşılaşınca onun da müşkilini vahiy hâllederdi Şimdi Rasûl-i Ekrem aramızda yok ki problemlerimizi ona götürelim Allah şimdi bizim yardımcımız olsun"

    Hz Osman da bu hususta Hz İbn Ömer'e fazla ısrarda bulunmadı

    Hz İbn Ömer, hükümet ve devlet işlerinden uzak kalmasına rağmen hak yolunda cihâd* edip İslâm fetihlerine katıldı Nitekim Hicret'in yirmiyedinci yılında Afrika'da Tunus, Cezayir, Merakeş seferine katılmıştı

    İbn Ömer Hicret'in otuzuncu senesinde Horasan ve Taberistan fetihlerinde bulundu ve onun Taberistan fethinde bir Dihkan'ı öldürdüğü bilinmektedir Ancak hükümet ve devlet işlerine müdahâle hususunda çok ihtiyatlı davranıp, daima uzak kalmayı tercih etti

    Hz Osman'ın şehâdetinden sonra ilmî yüceliği, kahramanlığı ve mücahidliği Hz Ömer'in oğlu olması sebebiyle halîfe* olması istendiyse de kabul etmedi Hz Ali tarafında yer aldı Dahilî olaylara karışmadı Sıffin olayından sonra da halifelik tekliflerini reddetti Muâviye zamanında 669 yılında Hz Peygamber'in güvenini kazanmış ve bayraktarlığını yapmış olan Halid b Zeyd Ebu Eyyub el-Ensâri* ile İstanbul surları önlerine kadar gelip, İstanbul'un ilk muhasarasına katıldı Onun devlet bünyesinde ve İslâm toplumunda meydana gelen iç karışıklıklar sırasında temkinli davrandığını görmekteyiz Fakat Sıffin'de Hz Ali'ye muhalefet edenlere ve Abdullah b Zübeyr'i Kâbe'de muhasara edip şehid edenlere karşı savaşmadığına pişman olduğunu bizzat kendisi ifâde etmiştir (İbn AbdülBerr, el-İstiâb, II, 345), Haccac'a karşı savaşmadıysa bile onun zulmünden asla çekinmeden İslâmî ahkâmı çiğnemesine karşı susmayıp onu gerektiğinde sert bir şekilde uyarmıştı Hattâ onun bu gibi uyarılarına kızan Haccac b Yusuf, Abdullah'ı öldürtme yollarını aramıştı

    Nihâyet hicretin yetmişdördüncü yılında Abdullah b Ömer seksendört veyahut seksen beş yaşında iken vefat ettiği (İbn Sa'd, Tabakat, IV, 187), başka rivâyetlerde de onun seksenaltı yaşında vefat ettiği kaydedilir (İbnü 'l-Esir, Üsd ü 'l-Câbe, I V, 230-23 1 )

    Hac mevsiminde adamın biri ucu zehirli bir mızrak ile Abdullah b Ömer'i ayağından yaraladı Vücûdu zehirlendi Bu zehirlenme vefatına sebep oldu Bir rivâyete göre yukarıda söylediğimiz gibi bu yaralama Haccac b Yusuf'un tertibi idi

    İbnü'l-Esir'in kaydına göre, Haccac b Yusuf minberde hutbe* okuyordu Hutbe'de Abdullah İbn Zübeyr'e ağır sözler söylemiş ve bazı ithamlarda bulunmuş, onun Kur'ân-ı Kerim'i tahrif ettiği iddiasını ortaya atmıştı İbn Ömer düşünmeden ve çekinmeden Haccac'a bağırıp: "Yalan söylüyorsun, bunu ne İbn Zübeyr yapardı, ne de senin bu işe gücün yeter!" demişti

    İbn Ömer'in halkın toplu bulunduğu bir yerde böyle sert konuşmasından Haccac fena halde bozulmuş, ona kin besleyip çok kızmıştı Açıktan açığa ona bir şey yapamayacağından gizlice ve hainlikle intikam almayı düşünmüştü (İbn Hallikân, Vefayatü'l Ayan, II, 242) Ancak İbnü'l-Esir Haccac'ın hutbe meselesini başka türlü anlatmaktadır Ona göre, Haccac hutbeyi çok uzatmış, o kadar uzatmıştı ki, ikindi namazına vakit daralmıştıBu ara İbn Ömer, "Güneş seni beklemiyor" diye ihtarda bulunmuştu İkinci bir rivâyete göre, İbn Ömer'in onu beklemeyip kıymet vermemesine Haccac'ın canı sıkılmış, firavunluğu tutmuştu Fakat Emevi hükümdarı Abdülmelik b Mervan'ın korkusundan İbn Ömer'e karşı gelemiyordu Bu meselenin iç yüzünün bu şekilde olduğu anlaşılmaktadır Yoksa imkân bulduğu takdirde Haccac, İbn Ömer'i bir an evvel ortadan kaldırmada tereddüt etmezdi (İbnü'lEsir, Üsdü'l-Gâbe, 111, 230)

    Hac mevsiminde halkın kalabalık bulunduğu bir sırada kim vurduya getirmek için Haccac bu hâdiseyi tertiplemişti Hattâ İbn Ömer hastalandığı sırada Haccac ziyaretine gitmiş suçlunun yakalanıp cezalandırılması meselesi söz konusu olmuştu İbn Ömer o sırada Haccac'a: "Sen silahla Harem-i Şerif'e girilmesine müsâade ettiğin için bu olay meydana geldi Harem-i Şerif'e silahlı girmenin doğru olmadığını biliyordun Bunun önüne geçmiş olsaydın bu hâdise olmazdı" demiş, o da susmuştu (İbn Sa'd, Tabakat, IV, 187 vd)

    İbn Ömer Medine'de vefat etmeyi arzu ediyordu Zira son günlerde Mekke'de vaziyetin iyi olmadığını sezmiştiCenab-ı Hakk'a dua ediyor: "Allah'ım, beni Mekke'de öldürme!" diye yalvarıyordu Oğlu Sâlim'e şöyle vasiyet etmişti: "Ben Mekke'de ölürsem beni Harem hududu civarında defnet, sen de buradan göçüp git!" İbn Ömer bu vasiyetinden birkaç gün sonra vefat etti

    Vefatını müteakip vasiyeti* gereğince halk toplandı Haccac da suçluluğunu örtbas etmek için cenaze namazına katıldı Hatta namazını Haccac'ın kıldırdığı bilinmektedir (İbn Sa 'd, Labakat aynı yer) Vefat ettiğinde onbiri erkek onbeş çocuğu vardı

    Muhit ve aile olarak tamamen İslâmî terbiye ile yetişmesi ve Rasûlullah'ın sohbetlerinde devamlı bulunması ona bizzat hizmet etmekle şereflenmesi, fıtraten üstün hâllere sahip olmasından dolayı zamanının bütün ilimlerinde mâhir ve üstad olmasını sağladı Her konuda çok dikkatli araştırmayı, incelemeyi severdi Sahâbe içinde dünyaya önem vermemesi örnek gösterilirdi Haram ve şüpheli konularda çok titiz davranırdı

    Kur'ân-ı Kerim'in tefsiri hususunda da sahâbenin ileri gelenlerindendi Bir gün Hz Peygamber, ashâb-ı kirâm'a İbrahim sûresi* Yirmidördüncü âyetinde geçen "ağaç"ın nasıl bir ağaç olduğunu sormuş Hiç kimse cevap verememişti Rasûlullah (sas) bunun "hurma ağacı" olduğunu açıklayıp da oradakiler dağılınca Abdullah b Ömer yolda giderken babasına "Rasûli Ekrem'in, ağacın nasıl bir ağaç olduğunu açıklamasından önce hurma ağacı olduğu kalbime doğdu" dedi Babası Ömer, "Peki neden bunu söylemedin?" deyince, Abdullah "Rasûlullah'ın huzurunda sen ve Ebû Bekir dururken konuşmayı uygun görmedim" demişti (İbn Hâcer, Fethu'l-Bârî Şerh Sahihi'l-Buhâri, Mısır 1959, IX, 449) Bu da onun Allah'ın âyetlerine vukûfiyetini gösterir

    Abdullah b Ömer helâl ve harama ait hadisleri en çok bildiren râvidir Genellikle işittiği hadisleri yanılgıyı azaltmak, unutkanlığı ortadan kaldırmak için devamlı yazardı Gerekmedikçe de hadis rivâyet etmezdi

    İbn Ömer tefsirde olduğu kadar hadis ilminde de ileri gelenlerden de hadis hâfızları arasında ün kazanmış sahâbîlerdendir Elimizde mevcut hadis kitaplarında İbn Ömer'den ikibinaltıyüzotuz hadis rivâyet olunmuştur

    Bunlardan yüzaltmışsekiz tanesi Buhârî* ve Müslim* tarafından müştereken rivâyet edilmiştir Buhârî'de seksenbir, Müslim'de de otuzbir; Ahmed b Hanbel'in Müsned'inde iki binondokuz hadis ayrıca naklolunmaktadır

    İbn Ömer Rasûl-i Ekrem'in sözlerini, fiillerini şevk ve zevk ile izlerdi Ekseriya Rasûl-i Ekrem'in hizmetinde ve huzurunda bulunurdu Bulunmadığı zaman da Rasûl-i Ekrem'in söz ve fiilini huzurda bulunanlardan sorar, tetkik ederdi Bir meselede şüpheye düştüğü, yahut iyi anlamadığı takdirde hemen Rasûl-i Ekrem'e gidip öğrenirdi Bu suretle Rasûl-i Ekrem'in söz ve fiillerine ait hadisleri toplamış, hıfzetmişti

    Hadîs-i Şeriflerin ümmet içinde yayılması ve ümmetin evlatlarına öğretilmesi hususunda İbn Ömer'in büyük hizmeti olmuştur Hadisi iyi bilip, iyi tetkik edenlerdendi Bildiğini öğretmekten büyük zevk duyardı Rasûl-i Ekrem'in vefâtından sonra altmış yıl yaşadı Ömrü boyunca Rasûlullah'ın hadislerini İslâm ümmeti arasında yaymakla vakit geçirdi Nitekim elimizde bulunan hadislerin nakil silsilesinin çoğu Abdullah İbn Ömer'e dayanmaktadır

    İbn Ömer, Medine'de ders halkası oluşturarak hadîs öğretirdi Bundan başka her zaman hac mevsiminde Mekke'de İslâm dünyasının dört bir yanından gelen hacılara Rasûlullah'ın hadislerini öğretme konusunda büyük gayret sarfederdi

    Çok hadîs bilmesine rağmen büyük titizliğinden çok az rivâyette bulunurdu Abdullah b Ömer'den Nâfi ve İmam Mâlik* b Enes'in rivâyetleriyle gelen hadisler en sağlam rivâyetler olarak değerlendirilmekte ve bu rivâyet zincirine "Altın Zincir" adı verilmektedir Abdullah b Ömer'den hadis öğrenimi görenler arasında başta Abdullah b Abbâs olmak üzere Câbir b Abdullah, Saîd b el-Müseyyeb, Said b Cübeyr, Abdullah b Keysân, Hasan-ı Basrî, Nâfi, Mücâhid, Tâvûs, Enes b Şîrin gibi meşhur muhaddisler ve oğullarından Hamza, Bilâl, Abdullah ve Ubeydullah vardır İbn Ömer bu hadis ilminden dolayı çok hadis rivâyet eden Muksirûn* sahâbeler arasında yer almaktadır

    Abdullah'ın, muhaddisliğinin yanı sıra fakîh bir sahâbî olduğu da bilinen bir husustur İbn Ömer ömrünü Medine'de geçirmiş ve fıkıh* üzerinde çalışmıştır Medine'nin fıkıh âlimlerinin birçoğu fetvalarında İbn Ömer'in bilgisinden faydalanmışlardır Ehl-i Sünnet'in dört imamından biri olan İmam Mâlik'in fıkhı Abdullah İbn Ömer'in fetvaları ile doludur İmam Mâlik'in dediği gibi, Abdullah b Ömer fıkıh âlimlerinin başında gelenlerdendi Eğer İbn Ömer'in fıkıhtaki fetvaları toplansa büyük bir eser meydana gelir Nitekim, Mısır'lı âlim M Revvâs Kal'acı "Mevsû 'atu Fıkhî Abdullah b Ömer" (Abdullah b Ömer'in Fıkhı Ansiklopedisi) adıyla bir eser vücûda getirmiştir (Beyrût 1986) İslâm fıkıh ulemâsının en ileri gelenlerinin bildirdiklerine göre, İslâmî meselelerde İbn Ömer'in sözleri ile amel etmek yeterlidir

    Abdullah b Ömer uzun bir ömür sürdüğünden peygamberimizden sonra altmış yıl müddetle fetva* vermiştirAncak fetva verme konusunda çok ihtiyatlı hareket ederdi Şahsiyet olarak; iyilik etmeyi, sadaka vermeyi, hayır yapmayı, hele köle azad etmeyi çok severdi Sağlam karakterli, iyi ve güzel huylu olup, kötülüklerden kaçınırdı Her yaptığı işi Allah rızası için yapardı Kendi yüzük taşında: "Allah Teâlâ'ya, Allah için hâlis ibâdet etti" ibâresi yazılıydı Dünya malına, dünya zevklerine hiç gönül vermezdi Sahâbe'den Câbir b Abdullah: "Ömer ve oğlu Abdullah'dan başka içimizde dünyaya meyli olmayan kimse yoktur" derdi

    İlimde imamlığa yükselen muhaddis ve tâbiînin büyüklerinden olan Nâfi, Abdullah b Ömer'in azatlısıdır Nâfi köle iken İbn Ömer onu onbin dirheme satın alıp, "Seni Allah rızası için azat ettim" diyerek kölelikten kurtarmıştır Kölelerinden ibâdet edeni gördükçe hemen onu âzad ederdi "İbadeti göstermelik yaparak âzad olmak isteyenler olursa ne yaparsınız?" diye ona sorulduğunda Abdullah'ın "Hayır için aldanmaktan iyi şey var mıdır?" buyurdukları meşhûrdur İmam Nâfi, Abdullah için: "Her zaman dualarında belirttiği gibi bin köle âzad ettikten sonra vefat etti" demişti Çoğu zaman sırtındaki kaftanını çıkarıp gördüğü bir fakire verirdi

    Abdullah b Ömer'in evinde misafir* eksik olmazdı Akşam yemeklerini yalnız yediği nadirdir Mutlaka misafiri olur, olmazsa arar bulurdu Kendisi de dostlarının evinde üç günden fazla misafir kalmazdı Evinde en zarûrî ihtiyacını karşılayan eşya bulundururdu Cuma'dan önce mutlaka yıkanır, abdest alır, güzel kokular sürünürdüHer namaz için abdest alır, geceleri çok namaz kılardı

    Abdullah'ın oğlu Hâlid'in âzad ettiği Ebû Gâlib şöyle anlatır: "Abdullah b Ömer Mekke'ye geldiğinde sık sık bize misâfir olurdu Geceleri teheccüd namazı kılardı Bir gece sabah namazı yaklaştığı zaman bana "Kalkıp namaz kılmayacak mısın? Kur'ân'ın üçte birini de okusan yeter" dedi "Sabah yaklaştı, kısa zamanda Kur'ân'ın üçte birini okuyup yetiştiremem" dedim Bana dönerek: "İhlâs sûresi Kur'ân'ın üçte birine eşittir" dedi

    İmam Nâfi'in naklettiğine göre, Abdullah b Ömer mûsıkîyi * sevmezdi Teğanni ve saz seslerine kulaklarını tıkardı Bir gün birisi yanına yaklaşarak: "Abdullah, Allah için seni çok seviyorum" dedi Abdullah da: "Ben de Allah için seni hiç sevmiyorum Çünkü sen ezanı teğanni ederek, şarkı söyler gibi okuyorsun" buyurdu

    Allah'tan başka kimseden korkmazdı Kötülüğe karşı hep iyilikle karşılık verirdi Zeyd b Eslem şu olayı anlatır: "Adamın birisi yolda Abdullah b Ömer'e sövüp saymaya başladı Abdullah evinin kapısına varıncaya kadar onu sabırla dinledikten sonra adam dönerek, "Ben ve kardeşim Âsım kimseye sövmeyiz" dedi

    Çok az yemek yerdi Hele acıkmayınca hiçbir şey yemezdi Bir gün dostlarından birisi ona hazım kolaylaştırıcı bir ilâç hediye etmek istedi O dostuna şu cevabı verdi: "Ben hiçbir yemekten karnımı doyururcasına yemedim Hazım ilâcına ihtiyacım olacağını zannetmiyorum"

    Bu kadar tok gözlü olmakla beraber aynı zamanda son derece müstağni bir kişi idi Kimseden bir şey istemezdi Herkes ona hizmet etmek ister, fakat o asla kabul etmezdi

    Bir ara Abdülaziz b Hârun ona haber gönderip ihtiyaçlarının ne olduğunu bildirmesini istemiş, İbn Ömer onun davranışına karşı şu cevabı vermişti: "Siz, geçimleri size ait olanların, geçimlerini üzerinize almış bulunduğunuz kimselerin ihtiyaçlarını temin ederseniz daha iyi olur " (İbn Sa'd, Tabakat, IV, 174)

    Ancak İbn Ömer bir şey hediye* edildiğinde onu geri çevirmezdi Nitekim Muhtar mal-ve mülkünün bir çoğunu İbn Ömer'e hediye etmiş, o da kabul eylemişti "Bize hediye edilenleri biz de hediye eder, Hak yolunda dağıtırız" demişti Ve bütün hediyeleri ihtiyaç sahiplerine dağıtmıştı

    Bir ara İbn Ömer'in halası Ramle ona ikiyüz dinar altın para göndermişti Emir Muâviye ise bir aralık onun ihtiyaçları için yüz bin dinar yollamıştı Muâviye bu parayı gönderirken İbn Ömer'in Yezîd'e bey'at etmesini de düşünerek buna başvurmuştu İbn Ömer bunu kabul etmemiş, "Benim imanım sizin paranızdan daha değerlidir " demişti (İbn Sa 'd, aynı yerler)

    Abdullah b Ömer'in yaşayışı her türlü gösterişten uzak idi O bu hususta mükemmel bir örnektir Bir oturuşta binlerce dirhem para dağıtmış olan bir zâtın bütün ev eşyası bir halı veya kilim ve bir de yataktan ibaret idiBunların bütün kıymeti yüz dirhem tutmazdı

    Abdullah varlıklı olmakla beraber yaşayışı işte bu kadar sâde idi Cuma günleri hariç, güzel koku kullanmazdıYalnız cuma günü iyi elbise giyerdi Bir gün Cuma'dan sonra yolculuğa çıkması gerekti Güzel elbiselerini giymişti Bu elbiseyi eve gönderip değiştirdi ve normal elbiselerini giydi

    İbn Ömer şekil ve şemâli hususunda babası Ömer'e çok benzerdi Uzun boylu ve esmerdi Sakalı ağardığı zaman koyu sarıya boyardı Zira sakalının rengi de koyu sarıydı

    Ahmed AĞIRAKÇA

    Abdullah b Ömer'in Bizzat Peygamber Efendimiz'den Duyarak Naklettiği Bazı Hadisler

    - İnsanoğlu Allah'tan başka hiçbir şeyden korkmazsa Allah'u Teâlâ ona hiçbir şeyi musallat etmez

    - Nasihat olarak ölüm yeter

    - İstediğini ye, istediğini giyin İnsanları yanlış yola götüren israf ve tekebbürdür

    - Sağlığında hastalığın ve hayatında ölümün için tedbir al

    Abdullah İbn Ömer (ra) buyurdu ki:

    - Ey insan bedeninle dünyada ol, kalbinle âhireti bul

    - Hikmet ondur; dokuzu sükût, biri de az konuşmaktır

    - Haramdan kaçınmadıkça ibâdetler kabul olunmaz

    Ebû Seleme b Abdullah şöyle demiştir: "Abdullah İbn Ömer vefat etti O fazilette babası Ömer'e çok benzerdiHz Ömer kendisinin benzerlerinin çok olduğu bir zamanda yaşamıştı Fakat Abdullah İbn Ömer ise kendisinin bir benzeri bulunmayan bir dönemde yaşamıştı"
    3 Eylül 2010
    #1
  2. Abdullah B. Ömer B. El-hattÂb Cevapları

soru sor

Abdullah B. Ömer B. El-hattÂb