ScRaT

Alerjik Hastalıklar

Bağışıklık sisteminin görevi vücudu yabancı maddelerin, hastalık etkenlerinin istilasından korumaktır. Eğer bu sistem çeşitli nedenlerle şaşırıp gelen uyarıları yanlış değerlendirir ve kendisi için zararlı olmayan şeylere karşı da reaksiyon vermeye başlarsa ortaya çıkan tabloya alerji adı verilir.
Alerji yapan maddelere genel olarak alerjen adı verilir. Vücuda bir alerjen girdiği zaman vücut antikor adı verilen bağışıklık maddeleri üretir. Alerjilerde üretilen antikorlar IgE tipindedir. Ayrıca kanda bulunan akyuvarların bazı türleri (eosinofil) ve solunum, sindirim kanalları ile ciltte bulunan bazı hücreler (mast hücreleri) uyarılır. Bunun sonucunda histamin adı verilen bir madde salgılanır. Tahriş edici olan histamin, damarların genişleyip dokuların şişmesine ve tahrişine neden olur. Ciltteki reaksiyonu kaşıntılı kızarıklıklar (ürtiker), gözde olursa, kızrıklık batma ve sulanma, burunda olursa, tıkanıklık salgı artışı ve aksırık, nefes borusunda olursa, nefes darlığı, öksürük, balgam ve hırıltılı solunum, sindirim sisteminde olursa kramp tarzında ağrı, ishal ve kusma gibi belirtilerdir.

Alerji çok şiddetli ve tüm vücudu ilgilendiren tarzda olursa, tüm damarlar genişlediği için tansiyon düşmesi ve şok, ayrıca solunum üçlüğü ile öldürücü olabilen anaflaksi tablosunun doğmasına yol açabilir.

Her alerjen kendisine özel IgE ürettiği için bir kişide sadece belirli maddelere karşı alerji bulunabilirse de çoğu zaman alerjik yapılı bir kişide birden fazla maddeye karşı alerji bulunabilir.

Alerji tedavisinde en önemli ilke, alerji yaratan maddeden (alerjen) uzak durmadır. Bu nedenle, alerjenin belirlenmesi önemlidir. Bunun için çeşitli yöntemler kullanılabilir. Gıda maddelerine karşı oluşan alerjilerde, dikkatlice hazırlanmış listelerle eliminasyon testleri uygulanabilir. Alerji yapmasından şüphelenilen gıdaları birer birer yedirerek alerji yapıp yapmadığı kontrol edilir. Sağlık riski yaratacak kadar şiddetli alerji yaratmayan durumlarda başvurulabilecek bir yöntemdir.

Deri testi ile şüpheli alerjenler önemli ölçüde sulandırılarak deri içine zerk edilir. Zerk edilen yerlerde kaşıntı, kızarıklık ve şişme gibi alerjik reaksiyon olup olmadığı kontrol edilir. Aynı işlem sırasında derinin farklı yerlerine farklı maddeler zerk edilerek bir çok madde test edilebilir.

RAST testi, belirli alerjenlere karşı oluşan IgE antikorlarının kandaki düzeylerinin ölçülmesine dayanır. Diğer testlere oranla pahalı olmasına karşın daha güvenilir sonuçlar veren bir tetkik yöntemidir.

Tedavi:

Alerji tedavisinde en önemli aşamanın, alerjenden uzak olduğunu belirmiştik. Yapılan testlerle alerjen belirlendikten sonra bundan mümkün olabildiğince uzak durmak yararlıdır. Örneğin gelişmiş ülkelerde medya her bölge için bitki polenlerinin saçıldığı günleri, meteoroloji raporuna benzer şekilde duyurmaktadır. Bunlara karşı alerjisi olan kişiler mümkünse o günlerde o çevrelerden uzaklaşmakta ya da evlerinden çıkmamaktadır. Ev tozu alerjisi olan kişilerin, evlerinde toz tutacak şekilde halı ve kalın perde bulundurmamaları ve kolay yıkanan malzemeyi tercih etmeleri yararlıdır. Evcil hayvan tüyü ve deri epiteline karşı alerjisi olanların bu hayvanlardan uzaklaşmaları, kuştüyü alerjisi olanların bu tür yastık ve yorgandan uzak durmaları büyük ölçüde rahatlama yaratır.

Korunmanın mümkün olmadığı hallerde belirtiler ortaya çıkacağı için ilaç kullanılır. Antihistaminik adı verilen ilaçlar, histamin salgısını engellediği için hastanın belirtilerini ortadan kaldırır. Reaksiyonun şiddetli olduğu durumlarda lokal (yerel) ve sistemik (genel) kortikosteroid (kortizonlu ilaçlar) kullanılması hayat kurtarıcı olabilmektedir.

Alerjenlere karşı duyarlığı azaltmak için, alerjenin çok sulandırılmış şeklinin cilde zerkedilmesi şeklinde uygulan aşı tedavileri de uzun yılardan beri kullanılan bir tedavi yöntemidir. Önceleri haftalık uygulanan aşılar giderek daha seyrek uygulamalarla yıllarca sürdürülmektedir. Bu yöntem ile alerjene karşı duyarsızlaştırırcı bir antikorun oluşması hedeflenmektedir.