Ekonomİk Rİsk

spartakus

TEMEL BİLGİLER
Avrupa’nın en eski monarşilerinden biri olan Danimarka jeostratejik konumu dolayısıyla gerçek bir köprü ülkesidir. Hem İskandinav Avrupa’sını Kıta Avrupa’sına hem de Baltık denizini Atlas Okyanusuna bağlamaktadır.
A- Coğrafik Yapı-Temel Konular
Avrupa’nın Kuzey doğusunda yeralan Danimarka, Baltık Denizi’nin ağzında bulunmaktadır. Almanya ile olan 68. Km lik Kara sınırı dışında çevresi denizlerle kaplıdır.
Danimarka en büyük kara parçasını oluşturan Jutland yarımadası ve 406 adadan meydana gelir. Bu adaların en önemlileri Zealand, Funen, Falster, Mon, Bornholm olup 90’ında yerleşim vardır.
Çoğunluğu ( % 61 ) ekilebilir olan ülke yüzölçümü 43.094 km2 dır. Yüzölçümüne göre oldukça uzun olan kıyıları 7.314 km dir.
01.01.1999 tarihi itibariyle nüfusu 5.313.798’dir. buna göre km2’ye 123 kişi düşmektedir.
Danimarka Krallığı özerk bölge statüsüne sahip Grönland ( yüzölçümü 2.166.086 km2 nüfusu 56.076 ) ve Faroe Adaları ( yüzölçümü 1.399 km2 nüfusu 44.801 ) nı da kapsamaktadır. Her iki ada da Danimarka parlementosunda ikişer temsilci bulundurmaktadır.
Pek önemli engebeleri bulunmayan ülkenin günümüzde yüzey şekli farklılıkları da buzul olaylarının sonucudur. Bu yüzey şekilleri ile diğer İskandinav ülkelerinden ayrılan Danimarka’nın en yüksek yeri deniz seviyesinin 170 m üzerindedir.
İklim: Batıdan gelen Gulf stream akıntısının etkisinde olan iklimin Okyanus iklimleri özellikleri taşıması ayrıca ülkenin yüzey şekillerine de bağlanmaktadır. Kıyılarda tamamen okyanus iklimi mevcutken Jutland ve daha geniş adaların iç kesimlerinde kışın sertliği hissedilir. Kuzey Denizi pek ender donmasına karşın Ocak ve Şubat aylarında Baltık Boğazlarının buz tutması oldukça sık rastlanan bir durumdur. Ortalama –0,4 C° ile en soğuk ay Şubat ve 16,6 C° ile en sıcak ay Temmuzdur. Yağışlar bütün yıl boyunca boldur. Ayrıca yıl boyu esen ve hızı ortalama 7,6 m/sec olan rüzgar esintileri de Danimarka ikliminin karakterleri arasındadır.
Nüfus: 01.01.1999 tarihi itibariyle nüfus 5.313.798’dir. km2 ye 123 kişi düşmektedir. 1998 yılına ait verilerle Danimarka nüfusunun yapısı ise aşağıdaki gibidir.
Danimarkalılar : 5.045.232
Türk Vatandaşları : 37.519
Eski Yugoslavya Vatandaşları : 33.931
Diğer Avrupalılar : 82.345
Afrikalılar : 22.087
Asyalılar : 53.166
Diğer Yabancılar : 20.580
Danimarka nüfusunun % 84’ü şehirlerde oturmaktadır. 1900’lerde 2.5 milyon olan olan Danimarka nüfusu son yüzyılda ikiye katlanmıştır. Nüfus artış hızı 1966-1983 yılları arasında büyük oranda oluşmuştur. 1983 yılından sonra nüfus artış hızında belli bir yükselme görülmesine karşın bu, ülke nüfusunun sürekli artmasına güvence sağlayacak bir düzeyde olmamıştır. Nüfusun 2010 yılında 5.4 milyon kişiye yükselmesi 2030 yılına kadar bu düzeyde kalması beklenmektedir. 2010-2030 yıllarında çocuk ve yaşlıların daha çok, çalışanların ise daha az olacağı tahmin edilmektedir.
Son 25 yıl içinde Danimarka’da evlilik kurumu belli bir ölçüde gerilemiştir. 1960’lı yıllarının ortalarından itibaren evlenmeler azalmış. 1970’li yıllardan itibaren de boşanmalarda artış görülmüştür. Ortalama evlilik yaşı 1970’lerden beri erkeklerde 31 ,kadınlarda 28 yaş olmuştur.
Geçtiğimiz on yıl içinde Danimarka nüfusunun 0-24 yaş kesimi % 33’ten % 30.4’e düşerken, 25-64 yaş kesimi ise % 51,6’dan % 54,7’ye yükselmiştir.
Ortalama yaşam süresi kadınlarda 78, erkeklerde 72 yaştır.
Resmi Dil: Danimarkaca resmi dil olmakla beraber İngilizce de ülkede yaygın olarak konuşulmaktadır.
Para Birimi: “Kron” dur. Banknotlar 50, 100, 200, 500, 1000’lik, madeni paralar ise 1, 2, 5, 10 ve 20’lik birimler halinde basılmaktadır.
1 DKK = 100 ORE olup 25 ve 50’lik madeni paralar şeklinde yürürlüktedir.
Bankalarda ve özel döviz bürolarında para değişimi yapılmakla birlikte çoğunlukla komisyon uygulaması vardır.
Dini İnanışlar: Ülke nüfusunun % 91’i Lutheran, % 2’si Katolik ve kalan % 7’si de diğer dinlere mensuptur.
İş Saatleri ve Tatiller:

ÇALIŞMA GÜNLERİ TATİLLERİ

Devlet Daireleri
Pazartesi-Cuma
08:00 – 16:00 Cumartesi - Pazar

Bankalar
Pazartesi – Cuma
09:30 – 16:00 Cumartesi - Pazar

Ticarethaneler
Pazartesi-Cuma 09:00 17:30
Perşembe 09: - 19:00
Cumartesi 09:00 – 13:00 Pazar

Resmi Tatiller: Yeni Yıl 01 Ocak
Paskalya 09 – 13 Nisan
İşçi Bayramı 01 Mayıs
Dini Bayram 08 Mayıs
Hz. İsa’nın Göğe Yükselmesi 21 Mayıs
Anayasa Günü 05 Haziran
Noel 25 – 26 Aralık
Ölçü Sistemleri:
Uzunluk; Metre Derece; Santigrad
Ağırlık; Kg Elektrik Akım; Amper
Ulaşım – Altyapı: Danimarka irili ufaklı çok sayıda adadan oluşan bir ülkedir. Bu durum onu, kimi zaman mimari yapılarıyla, kimi zaman da araba vapurlarıyla çözmeye çalıştığı bir ulaşım sorunuyla karşı karşıya bırakmaktadır.
Danimarka, 843 km’si otoyol olmak üzere toplam 74.437 km’lik bir karayoluna sahiptir. Pekçok büyük kent demiryolu ağına bağlanmıştır. Ülkenin en büyük havaalanı olan Kopenhag havaalanından dünyanın çok çeşitli bölgelerine uçak kalkmakta ve ayrıca bu havaalanı, Jutland, Bornholm ve Funen’deki 10 havaalanına uçuş için merkez teşkil etmektedir. 1997 yılında Kopenhag Havaalanı’ndan 13,8 milyon kişi uluslararası, 2,5 milyon kişi de iç seferlerde yolculuk yapmıştır.
Ülkenin batısındaki diğer büyük havaalanı olan Billund Havalimanından 1998 yılında 1,9 milyon kişi yolculuk yapmıştır. Bu havaalanından giderek artan sayıda uluslararası sefer düzenlenmekte, böylece Jutland ve Funen’deki yolcular Kopenhag Havaalanını kullanmak zorunda kalmamaktadırlar.
Kopenhag Limanı, her türlü yük taşımacılığı, depolama ve paketleme bakımından pek çok kolaylığa sahiptir. Bu limanda çok sayıda vinç ve yükleme için özel malzemelere ulaşma olanağı vardır. 1998 yılında Kopenhag Limanından 23.809 gemi, 17.000’den fazla Konteyner geçmiş ve 11.8 milyon ton yük taşınmıştır.
1998 yılı Haziran ayında faaliyete geçen ve Zealand ile Funen’i birbirine bağlayan “Great Belt” köprüsü ve temel inşaatı sayesinde başkent Kopenhag – Jutland arasındaki trafikte büyük bir kolaylık sağlanmıştır. 26 milyon DKK’ya mal olan 18 km’lik Great Belt Köprüsü Avrupa’nın en uzun köprüsü olma özelliğini taşımaktadır.
Danimarka’nın jeostratejik konumunu güçlendirecek Avrupa’nın en büyük altyapı projelerinden biri de İsveç’le Danimarka’yı birleştiren köprü ve tünel inşaatıdır. Danimarka’nın kuzey doğusunda bulunan İsveç ile arasında yeralan Öresund Boğazı üzerinde halen inşaatı süren Kopenhag – Malmö arasında 20 dakikada geçiş sağlayacak olan devasa tünel ve köprünün Temmuz – 2000’de faaliyete geçmesi bekleniyor. Yine bu bölgede Örestad adı altında kurulacak yeni şehrin inşaatı devam etmektedir.Bu şehrin bölgede ticari ve kültürel açıdan bir merkez oluşturacağı düşünülmektedir.
Başkenti ve Önemli Şehirleri: Danimarka’nın başkenti Kopenhag’dır. Kopenhag pek çoğunun tarihi 17. yy.’a kadar uzanan, kilise, saray, kale ve diğer kraliyet yapıtlarıyla doludur. Ayrıca çok sayıda alışveriş merkezi, restoran ve kafeleriyle Avrupa’nın en çok ilgi çeken şehirlerinden birisidir. 50’den fazla müze, tiyatrolar, çeşitli bar ve caz klüpleri ile kültürel yaşamı da çok zengin olan Kopenhag 1996’da Avrupa’nın kültür başkenti ilan edilmiştir.
Aarhus; Danimarka’nın ikinci büyük şehridir. Bu şehir ülkenin müzik merkezi olarak bilinir.Sanat galerileri, restoran ve çok sayıda küçük sahnenin bulunduğu konser salonunda opera ve dans gösterileri ile konser etkinlikleri düzenlenmektedir.
Odense; Funen adalarında yer alır ve Danimarka’nın üçüncü büyük şehridir. Ünlü masal yazarı Andersen ile besteci Carl Neilsen’in doğdukalrı yer olarak bilinen Odense’de bulunan Funen Sanat Müzesi Kopenhag dışında yeralanların en iyisidir.
Aalborg; dördüncü büyük şehirdir. Kuzey Jutland’ın merkezinde yer almaktadır. Önemli bir ticaret merkezi ve endüstriyel bir şehir olan Aalborg, 300’den fazla restoran’ı ile “Kuzeyin Küçük Paris’i” olarak bilinir.
Eğitim: Danimarka’da kamu harcamalarının % 13,2’si eğitim sektörüne ayrılmaktadır. Bunun yaklaşık % 19,3’ü yüksek öğretim amacıyla kullanılmaktadır.
Okul çağı yedi yaşından itibaren başlamaktadır. Dokuz senelik zorunlu eğitim sistemi mevcuttur.
1994 yılında eğitim gören öğrencilerden 168.417’sini mesleki eğitim talebeleri, 155.661’ini enstitü, yüksek okul ve benzeri eğitim düzeylerinde öğrenim gören öğrenciler oluşturmaktadır. Kızlar ve kadınlar eğitim gören öğrenci sayısının hemen hemen yarısını oluşturmaktadır. Eğitim gören kadın nüfusunun yarısı ise ilk orta ve mesleki eğitim kurumlarına kayıtlıdır. İleri seviyedeki eğitim de kadınlar kısa süreli eğitimleri daha çok tercih etmektedirler.
Ülkede 8 üniversite vardır. Bunlar, Kopenhag, Aarhus, Roskilde, Odense ve Aalborg’da yer almaktadır.
Yaşam Standartları ve Kültür: Danimarka sağlık ve eğitime en çok harcama yapan Avrupa ülkelerinden biri olarak refah devleti sınıfına girer. Sosyal güvenlik sistemi dünyanın en iyilerinden biridir. Sosyal güvenlik ve refah harcamaları toplam kamu harcamalarının % 43’ünü oluşturmaktadır.
Danimarka’daki ailelerin % 59’unun kendi evi vardır. Bunlardan % 49’u ikametgah, % 10’u yazlıktır. Ailelerden % 67’sinin bir, % 11’inin iki veya daha fazla taşıt aracı vardır. Evlerin % 31’inde çamaşır kurutma makinesi, % 73’ünde çamaşır makinesi, % 35’inde bulaşık makinesi, % 35’inde mikrodalga fırın, % 75’inde video, % 58’inde müzik seti, % 33’ünde kişisel bilgisayar ve % 21’inde telesekreter bulunmaktadır.
Danimarka’da başlıca alkollü içki bira olup sigara ve tütün tüketimi de yüksektir. Kişi başına 9,7 litre alkol tüketilen Danimarka’da yiyecek alışkanlıklarının başında çavdar ekmeği ve patates gelir.
Nüfusu diğer Avrupa ülkeleri ile karşılaştırıldığı zaman hayli homojen bir yapıdadır.
Son yıllarda iltica kurumuna uygulanan liberal politika sayesinde Danimarka vatandaşlığına girenlerin sayısı artmaktadır.
Ülkede 1849’dan itibaren din özgürlüğü mevcuttur.
Yapılan araştırmalara göre Danimarkalılar’ın günde ortalam 45 dakikalarını günlük gazete ve kitap okumaya ayırdıkları bilinmektedir. 42 günlük gazete 1,7 milyon kişi tarafından okunmakta ve 42 haftalık dergi 3,3 milyon aboneye dağıtılmaktadır. Kütüphaneler tarafında ödünç verilen kitap sayısı yılda ortalama 113 milyon civarındadır. Müzelerin yıllık ziyaretçileri 13,1 milyon, tiyatrolara gidenlerin sayısı 2,6 milyon, sinemalara gidenlerin sayısı 10,2 milyon kişidir.
İdari Yapılanma: Danimarka’nın idari yapılanması “desentrilizasyon” esasına dayanır.
Bölgesel düzeyde ülke 14 eyaletten oluşur. Her eyalet bir belediye başkanı ve konsey tarafından yönetilir. Bu birimler hastane hizmetlerinin yönetimi,ortaokul ve üzeri düzey eğitim hizmetleri, temel yolların yapımı gibi hizmetlerin yürütülmesinden sorumludur. Danimarka’nın 14 eyaleti;
1)Kopenhag Eyaleti, 2) Frederiksburg Eyaleti, 3) Roskilde Eyaleti , 4)Storstroms Eyaleti, 5) Bornholms Eyaleti, 6) Fyns Eyaleti, 7) Sonderjlands Eyaleti, 8) Ribe Eyaleti, 9) Vejle Eyaleti, 10) Rinqkobing Eyaleti, 11) Viborg Eyaleti, 12) Nordjylands Eyaleti, 13) Aarhus Eyaleti ve 14) Vestsjeland
Yerel düzeyde 275 belediyeye ayrılmıştır. Bu belediyeler de eyaletler gibi bir belediye başkanı ve konsey üyeleri tarafından yönetilir. Çok geniş bir yelpaze oluşturan yerel düzeydeki hizmetleri yerine getirmekle sorumludurlar. İlkokul ve anaokulu düzeyindeki eğitim hizmetleri, sosyal güvenlik hizmetleri yerel düzeyde planlama ve diğer kültürel hizmetler bunların arasında sayılabilir.
Medya: Danimarka’da devlet TV’si 4 kanal olup yayın yapan özel, yerel istasyonlar da bulunmaktadır.
Başlıca Gazeteleri : Jlands Posten (Liberal)
: Berlingske Tidende (Merk.Sağ)
: Politiken (Sosyal demokrat)
: İnformation (Sol) dir.
Basın özgür olup herhangi bir sansüre tabi değildir.
B) Danimarka’nın Bölgesel Olarak İncelenmesi

Kuzey Jutland
Danimarka’nın en kuzey bölümü olup, kıyıları ve doğal güzellikleri ile ünlüdür. Aalborg Üniversitesi’nin de etkisi ile bu bölge, enformasyon, üretim teknolojisi, elektronik gibi alanlarda kalkınma ve araştırma merkezi halini almıştır.
Bu bölgedeki imalat sanayiinin % 45’i demir ve diğer hammaddelerle dayalı alanlardır. Aynı sektörün % 25’i ise yiyecek ve meşrubat alanında faaliyet gösterir. Ayrıca telekominikasyon malzemeleri, demir çelik ve gemilerle alakalı malzemelerin üretimi de yapılmaktadır.
Bu bölgede ayrıca balık işleme sektörü de gelişmiştir. Su ürünleri işleme sektöründe lider konumundadır.
Kuzey Jutland’a yapılan yatırımlar devlet tarafından teşvik tedbirleri ile desteklenmektedir.
Aarhus Bölgesi:
Aarhus Danimarka’nın en büyük eyaletidir. Burda bulunan Aarhus şehri ise Danimarka’nn ikinci büyük şehridir.
Şehir merkezi dışına yerleşmiş ve çok iyi bir alt yapıya sahip endüstri alanları, Arhus Bölgesini karakterize eder.
Bu bölge, ilaç, bilgisayar ve moleküler biyoloji dallarında ülkenin en önemli araştırma merkezi konumundadır.
Uluslararası ticaret bağlantıları bu bölgede çok kuvvetli olup, çok sayıda yabancı şirket faliyet göstermektedir.
Çevresel teknoloji bakımından da ileri düzeydedir.
Orta Jutland Endüstri Kompleksi
Bu bölge Danimarka ekonomisinde ve özellikle de imalat sektöründe egemen bir vaziyettedir.
Hemen her endütri dalında faliyette bulunan Firmaların olduğu ve uluslar- arası rekabet gücüne sahip ürünlerin üretildiği bir bölge olan Orta Jutland, Knov-How, AR-GE gibi hizmetler ve nitelikli bir iş gücü sunmaktadır.
Çevre korumaya yönelik ürünlerin üretildiği, dünyanın ve Danimarka’nın en önde gelen bölgelerinden biridir. Bu bölgede üretilen rüzgar tribünleri çok sayıda ülkeye ve Türkiye’ye ihraç edilmektedir.
Triangle (Üçgen) Bölgesi
Bu bölge Konumu itibariyle bir geçit niteliğindedir. Danimarka’nın Kuzeyinden güneyine ve doğusuna giden otoyollar bu bölgede kesişmektedir.
Son birkaç yıldır, daha fazla büyüyen ve yeni işyeri merkezleri kurulan bölgede özellikle taşımacılık, çelik üretimi gelişen sektörlerdir.
Güney Jutland
Ülkenin İskandinavya ile olan ana kapısı, Baltık Denizinden, Kuzey Denizi’ne uzanan bölgedir.
Bu bölge kültürel olarak Almanya ile ile yoğın etkileşim içindedir.
Önemli faaliyet alanları, mühendislik, elektronik eşyalar, plastikler ve mobilya üretmidir.
Sonderbong Bölgesi:
Ülkenin güneydoğu kısmında yeralan bölge ileri teknolojiye dayalı ürünlerin üretildiği bir bölgedir.
Bölgede bulunan, Güney Danimarka Üniversitesi’nin desteği ile son derece nitelikli işgücü ile tanınır.
Funen Bölgesi
Danimarka’nın zümrütten kalbi olarak bilinen bu bölgenin en önemli şehri Odense’dir.
Burda bulunan Odense Üniversitesi, Odense Mühendislik Koleji ve Odense Uluslar arası Bilim Parkı, iş çevresine destek verirler.
Funen Adası’nda metal endüstrisi çok güçlüdür.
Sağlık sektöründe üretilen, tıbbi malzemeler, ilaçlar, ortopedik malzemeler bakımından ilerlemiştir.
Güney Funen ve Svenborg Bölgesi
Guney Funen takım adaları 950 km2 lik bir alanı ve 50 adayı kapsamaktadır.
Svenborg Adası merkezi bir konumdadır. Danimarka nüfusunun 2/3’ü 2,5 saat içinde Svenborg’a ulaşabilmektedir. Bu durum Svenborg’un bir alış veriş merkezi olmasını sağlamıştır.
Bu bölge de çok sayıda mağazanın yanısıra, danışmanlık hizmetleri de gelişmiştir.
Bornholm
Bornholm’de çok sayıda orta ve küçük ölçekli işletmelerden kurulan bir iş çevresi vardır. Burdaki işletmelerin çoğu 20’den az kişi istihdam etmektedir. Sadece 31 tanesi 50’den fazla işçi çalıştırır.
Ada’da bulunan taş, kil ve çakıl hammaddeleri endüstrinin gelişmesini sağlamıştır. Ayrıca tarım ve balıkçılık da yapılmaktadır.

Oresond Bölgesi
Çalışmaları 1991’den beri devam eden ve büyük umut bağlanınal bir proje ile, Oresund, ülkenin kalbinin attığı bir bölge oluşmuştur.
100 milyon dkk’ya mal olan bu proje, Oresund Boğazı üzerinde, İsveç’in güneyi ile Kopenhag arasında, karayolu ve demiryolu bağlantısını aynı anda sağlayacak olan bir köprünün yanısıra, başka altyapısal çalışmalarla da bütün bölgenin birbiriyle entagrasyonunu içermektedir.
Bu proje ile Kopenhag metrosu, Malmö şehir tüneli ve Kopenhag Havaalanı birbirine bağlanmaktadır.
Ayrıca Kopenhag eteklerinde Orestad adlı yeni bir şehir kurulucaktır.
Projenin Temmuz 2000’de tamamlanması ile bölge nüfusunun ikiye katlanacağı ve ayrıca bilimsel ve teknik gelişimlerle İskandinavya’nın en merkezi bölgesi olacağı tahmin eilmektedir.
C) Danimarka Krallığı İçinde Özerk Bölge Statüsüne Sahip Ülkeler
Grönland
Dünyanın en büyük adası olan ve Kuzey Amerika Kıtasında yer alan Grönland’ın yüzölçümü 2.175.600 km2 dir. Bu alanın %85’i buzlarla kaplıdır. Nüfusu 56.076’dır.
Nisbi olarak daha yumuşak bir iklime sahip kıyı bölgelerinde ortalama sıcaklık - 4 C° dir.
Grönland’a ilk defa 5000 yıl önce Eskimolar yerleşmiştir. 10. yy da İzlanda, 18 yy da ise Norveçliler koloni kurmuşlardır. Norveç’in Danimarka egemenliğine geçmesi ile Danimarka’ya bağlanmıştır.
Haziran 1953’de anayasal bir reformla sömürge statüsünden kurtulmuştur. 1972’de kendi iç yasaları olmadığı için Danimarka ile birlikte AB’ye girmek zorunda kalmıştır. 1979 yılında kendi parlementosunu kurup yasalarını çıkarttıktan sonra AB’den çekilmiştir. (1984).
Grönland Danimarka parlementosunda iki üye ile temsil edilir. Danimarka ise Grönland’da bir vali ile temsil edilir.
Grönland’ın yer altı varlığı Danimarka’ya aittir. Danimarka-Grönland Komisyonu doğal kaynakları işletir. Enerji kaynakları bakımından her iki ülke de aynı haklara sahiptir.
Faroe Adaları
İzlanda’nın yaklaşık 430 Km güneydoğusunda bulunan Faroe Adaları’nın yüz ölçümü toplam 1399.km2 dir. Nüfusu 44.801’dir. Başkenti Torshaon’dır.
Faroe Adaları’nda sekizinci yüzyılda Norveçli Vikingler koloni kurmaya başlamışlardır. Norveç’in Danimarka egemenliğine girmesi ile Danimarka’ya bağlanmıştır.
Faroe Adaları 1948 yılında “kendi kendini yöneten, özerk bölge” Statüsü kazanmıştır.
1948’de ki reform yasasında, Danimarka hükümetine ait görevler, Faroe Adaları hükümetine ait görevler ve ortak görevler belirlenmiştir.
Polis, mahkeme gibi hizmetlerin maliyetinden Danimarka hükümeti sorumludur.
Sağlık ve sosyal işler ile eğitim hizmetleri ortak işlerdir.
Fiziksel planlama, yer altı kaynaklarının çıkarılması endüstriyel hizmetler gibi hizmetler Faroe Adaları hükümetine aittir.
Faroe Adaları AB’ye girmeyi reddetmiştir.
II- POLİTİK DURUM
A) Yakın Geçmiş
IX yy.’da Viking seferleri sonucunda kurulan Danimarka Krallığında, ilk liberal anayasa 1849’da kabul edilmiş ve bir süre sonra da iki meclisli parlementer sistem getirilmiştir. Bu meclislerden “Landsting” üyeleri dereceli seçimlerle belirlenen, “Folketing” ise halkı temsil eden partilerin ağır bastığı bir meclisti.
1866 – 1901 döneminde bu iki meclis arasında özellikle ulusal savunma kredileri konusunda yoğun bir uyuşmazlık yaşanmıştır.
1875 – 1894 yılları arasında ülke kralın desteklediği ve Landsting’e dayanan muhafazakarlar J.B.S. Estrup tarafından yönetilmiştir. Estrup bir çok kere Folketing’i dağıtmaya çalışmasına rağmen başarısız olmuştur.
Bu dönemde tarım kesimini etkileyen bunalımın da etkisiyle, sol kanat güçlü muhalefet yapmıştır ve 1901’de yapılan seçimler muhafazakarların bozgunuyla sonuçlanmıştır. Böylece kral ılımlı sola hükümeti kurma çağrısında bulunmak zorunda kalmıştır. Bundan sonra Deuntzer ve Christensen bir biri ardına hükümet kurmuşlardır.
1906’da tahta çıkan VIII. Frederik zamanında ulusal savunma tartışması siyasal yaşama egemen olmuştur. 1912 yılında tahta çıkan X. Christian 1947 yılına kadar tahtta kalmıştır. 1913 – 1920 arasında radikal çoğunluklu bir hükümet tarafından yönetilen Danimarka, Birinci Dünya Savaşı boyunca tarafsız kalmıştır. Ancak savaş sonucu imzalanan Versailes Anlaşmasından yarar sağlayarak Schleswing’in kuzeyini ülkesine katmıştır.
1915’te gerçekleşen bir anayasa reformu ile kadınlar seçme hakkına kavuşmuş, Landsting tek dereceli seçimle işbaşına gelmeye başlamışlardır.
Bu dönemdeki önemli gelişmelerden bir tanesi de 1916’da Danimarka Antilleri’nin A.B.D ye satılmasıdır. 1918’de ise İzlanda bağımsızlığını elde etmiş ancak kralın kişiliğinde Danimarka’ya bağlı kalmışlardır. 1919’da yeni toprak yasası ile büyük toprak mülkiyeti tasfiye edilmiştir.
Schleswing’in bölünmesi konusunda ortaya çıkan anlaşmazlık 1920’de radikal çoğunluklu hükümetin düşmesine neden olmuştur. Bundan sonra başa gelen sol hükümet toplumsal nitelikli yasaların çıkmasına öncelik vermiştir.
Kısa bir dönem dışında 1924 – 1940 yılları arasında ülke Stavning’in başkanlığında sosyal demokratlar tarafından yönetilmiştir. Stavning hükümeti işsizliğe, İngiliz korumacılığına ve 1929 dünya bunalımının yol açtığı ekonomik bunalıma karşı etkin bir müdahale siyaseti geliştirmiştir. Bu dönem bir toplumsal ilerleme dönemi sayılmaktadır.
Varolan saldırmazlık anlaşmasına rağmen Almanlar 9 Nisan 1940’ta Danimarka’yı işgal etmişlerdir. Dış işleri bakanı Scvenius, hükümetin genel siyasal çizgisini nazi isteklerine uygun olarak belirlemiş ancak kısa bir süre içinde halkın direniş hareketi başlamıştır. 1943 yılında Almanlar tüm yetkileri ellerine almışlar, kralı sarayında gözetim altında tutmuşlardır.
1944’te İzlanda Danimarka’dan tamamen kopmuştur. 1945’teki kurtuluştan sonra ise anayasaya dayalı monarşi sistemi yeniden kurulmuştur. Geçici bir koalisyon direnişçilerle eski hükümet üyelerini biraraya getirmiştir.
Yine bu dönemde ülke Birleşmiş Milletlere üye olmuştur.
1947’de Kral IX. Frederik tahta geçmiştir. Bu tarihte hükümet yeniden sosyal demokratlara geçmiş ve daha sonra da kurulanların çoğunda sosyal demokratlar yer almışlardır. Bu tarihten sonra başa gelen hükümetlerin temel çabası ülkeyi savaşın yıkıntılarından kurtarıp kalkındırma yönünde olmuştur.
1948’de Danimarka Marshall Planı yardımlarını kabul etmiş, 1949’da NATO’ya, 1951’de Kuzey Konseyine üye olmuştur.
1953’te yürürlülüğe giren yeni bir anayasa tek meclisli (Folketing) bir parlemento kurarak, Landsting’i kaldırmış ve kadınlara veraset hakkı tanımıştır. Bu tarihte Grönland Danimarka’nın bir ili haline gelmiştir.
1960’da Danimarka, Avrupa Serbest Ticaret Birliği (EFTA) ne üye olmuştur. 1962’de Helsinki’de dört İskandinav ülkesi arasında bir işbirliği anlaşması imzalanmıştır. Bundan sonra siyasal yaşamın başlıca tartışmasını Ortak Pazara girip girmeme konusu olmuştur.
1972’de ki plebisitin olumlu sonuçlanması ile ülke 1973’de Ortak Pazara üye olmuştur. Ortak Pazara giriş ulusal ekonominin geniş çapta yeniden yapılanmasını gerektirmiş, fiyatlardaki genel artış halkın hoşnutsuzluğuna ve toplumsal karışıklığa neden olmuştur. Bu dönemlerde sık sık yapılan erken seçimlerde tek başlarına çoğunluk için oy sağlayamayan sol ve sağ, hassas dengelere dayalı koalisyonlarla ülkeyi yönetmişlerdir. 1960’dan günümüze kadar kurulan hükümet ve başkanları aşağıda belirtilmiştir.
1960 – 1962 : Kampmann - Sosyal Demokrat Radikal ve Muhafazakar koalisyon
1962 – 1968 : J.O. Krag - Sosyal Demokrat ve Radikal Koalisyon
1968 – 1971 : H. Baunsgaard - Radikal, Liberal ve Muhafazakar koalisyon
1971 – 1972 : J.O. Kong - Sosyal Demokrat ve Radikal Koalisyon
1972 – 1973 : A.Jorgensen - Sosyal Demokrat Azınlık Hükümeti
1973 – 1975 : P. Hartling - Liberal Azınlık Hükümeti
1975 – 1978 : A. Jorgensen - Sosyal Demokrat Azınlık
1978 – 1979 : A. Jorgensen - Liberal ve Sosyal Demokrat Koalisyon
1979 – 1981 : A.Jorgensen - Sosyal Demokrat Azınlık Hükümeti
1981 – 1982 : A. Jorgensen - Sosyal Demokrat Azınlık
1982 – 1993 P. Schluter - Muhafazakar Ağırlıklı Liberal ve Muhafazakar Koalisyon ( Bu dönemde aradaki seçimlerde Schlüter yerini korumuştur.)
1993 – 1998 : P.N. Rasmussen - Sosyal Demokrat Ağırlıklı Merkez Parti ve Sosyal Demokrat Koalisyon
1998 – Günümüze : P.N. Rasmussen - Sosyal Demokrat ve Radikal Liberal Parti Koalisyonu
B-) Günümüzdeki Politik Durum
Danimarka meşruti monarşi ve parlementer demokratik sistemle yönetilen bir ülkedir.
Devlet başkanı kraliçe II.Margrette 14.01.1972 yılında babası Kral IX. Frederik’in ölümünden sonra tahta geçmiştir. Eşi (Prince Consort) Prens Henrik’tir. Çocukları Velihat Prens (Crown Prince) Frederik ve Prens Joachimdir. Velihat Prens askeri eğitimini Danimarka ve yurtdışında tamamlamıştır. Zirai bilimler ve ziraat ekonomisi öğrenimini gören Prens Joachim 18.11.1995 tarihinde Hong Kong’lu Alexandra Manley ile evlenmiş ve Alexandra Manley Danimarka Prensesi ünvanını kazanmıştır.
Başbakan ve hükümet üyeleri aşağıda belirtilmiştir.

İSMİ HÜKÜMET GÖREVİ PARTİSİ
Paul Nyrup
Rasmussen Başbakan Sosyal Demokrat P.
Marianne Jedved
Ekonomi ve Nordik Birliği Başkanı Radikal Liberal P.
Pia Gjellerup
Ticaret ve Endüstri Bakanı Sosyal Demokrat P.
Mogens Lykketoft
Maliye Bakanı Sosyal Demokrat P.
Niels Helvey Petersen
Dışişleri Bakanı Sosyal Demokrat P.
Frank Jensen
Adalet Bakanı Sosyal Demokrat P.
Svend Avken
Çevre ve Enerji Bakanı Sosyal Demokrat P.
Margrette Vestager
Eğitim ve Kilise Bakanı Radikal Liberal P.
Paul Nielson
Kalkınma Birliği Bakanı Sosyal Demokrat P.
Thorkild Simonsen
İçişleri Bakanı Sosyal Demokrat P.
Carsten Koch
Kamu Sağlığı Bakanı Sosyal Demokrat P.
Ove Hygum
Çalışma Bakanı Sosyal Demokrat P.
Ole Stavad
Vergi Bakanı Sosyal Demokrat P.
Hans Hoekkerup
Savunma Bakanı Sosyal Demokrat P.
Elsebeth Nielsen
Kültür Bakanı Radikal Liberal
Sonja Mikkelsen
Trafik Bakanı Sosyal Demokrat P.
Karen Jespersen
Sosyal İşler Bakanı Sosyal Demokrat P.
Jytte Andersen
Konut ve İnşaat Bakanı Sosyal Demokrat P.
Jan Trojborg
Araştırma Bakanı Sosyal Demokrat P.
Henrik Dam Kristensen
Gıda Bakanı Sosyal Demokrat P.

1982 yılından itibaren yaklaşık on yıllık bir süre muhafazakar Paul Schlüter sosyalist olmayan diğer partilerle azınlık hükümeti kurarak ülkeyi yönetmiştir. 1993 yılındaki seçimlerde başbakan olan Sosyal Demokrat P.N. Rasmussen, merkez partilerle koalisyon kurarak ülke yönetimini üstlenmiştir. 1998’de ki seçimlerde de bu durum değişmemiştir. Halen Sosyal Demokrat ve Radikal Liberal Partiden oluşan azınlık koalisyonu baştadır.
“Folketing” denilen Danimarka Parlementosu anayasaya göre 179 üyeden oluşur. Seçimler her dört yılda bir nispi temsil sistemine göre yapılır. 18 yaşını geçen herkesin oy kullanma hakkı vardır. Bir partinin parlementoda temsil edilebilmesi için oyların en az % 2’ sini alması gerekir.
Parlemento’da ki 179 üyenin 135’i Danimarka seçmenlerinin oyları ile belirlenir. Grönland ve Faroe Adaları’nın ikişer temsilcisi vardır. Kalan 40 sandalye de her partinin toplam oyları içindeki paylarına göre dağıtılır.
Parlemento başkanı İvan HANSEN Radikal Liberal Parti üyesidir. Danimarka parlementosunda bulunana siyasi partilere ilişkin bilgiler aşağıda belirtilmiştir.


Siyasi Partiler Mecliste Sandalye Sayısı % Oranı Eğilimleri
Sosyal Demokrat Parti 63 % 36 Sosyal Demokrat
Muhafazakar Parti 16 % 8,9 Ortanın Solu
Sosyalist Halkçı Parti 13 % 7,5 Sol
Liberal Parti 42 % 24 Oratanın Sağı
Terakki Partisi 4 % 2,4 Sağ
Radikal Liberal Parti 7 % 3,9 Orta
Merkez Demokrat Parti 8 % 4,3 Ortanın Solu
Danimarka Halkçı Partisi 13 % 7,4 Sağ
Birleşik Liste Partisi 5 % 2,7 Sol
Hristiyan Halkçı Parti 4 % 2,5 Ortanın Solu
Grönland ve Faroe Adaları 4 Temsilci ile katılırlar

Kadın Parlementerler üyelerin % 37 sini oluştururlar.


C- Hükümet Politikaları
Danimarka’da 1993’ten beri başta bulunan Sosyal Demokrat ve Liberal Parti koalisyonu yapısı gereği ılımlı kararlar almak durumundadırlar.
Hükümetin temel amaçları olarak düşük enflasyon, dış borçların azaltılması, cari hesap fazlası yaratılması, istihdamın arttırılması, dengeli bir kamu finansmanı ve aynı zamanda çevrenin korunması sayılabilir. Kısa vadade temel strateji mali konsolidasyon ve kamu borçlarının azaltılması üzerinde yoğunlaşmıştır. Bu strateji kamu finansmanının dengeli veya fazla verecek şekilde tutulması amaçlarıyla da uyum göstermektedir.
Ekonomik politikanın gerçekleştirilmesi için kullanılan başlıca araçlar Avrupa Para Sistemi içinde DM’ye ve 1999’dan itibaren Euro’ya karşı istikrarlı bir döviz kuru politikası izlenmesi, sıkı bir maliye politikası ile işgücü piyasası ve vergi sistemine ilişkin mekanizmalarda yapılan iyileştirmeleri içermektedir.
1993 yılında göreve gelen ve 1998 seçimlerinde de yerini koruyan hükümet döneminde Danimarka ekonomisi çok olumlu gelişmeler kaydetmiştir. Ekonomi bölümünde anlatılacağı üzere son on yıl içerisinde Danimarka ekonomisi çok hızlı büyümüştür. Kişi başına düşen gelir 33.000 USD gibi Avrupa ortalamasının üstünde bir tutara ulaşmıştır. Ayrıca enflasyon oranı % 2 civarında tutulmuştur. Danimarka ekonomisinin en büyük problemi olan işsizlik te büyük ölçüde azaltılmıştır. 1990’ların başında % 12,4 olan işsizlik 1998’de % 5,6’ya düşmüştür.
Hükümetin aldığı en büyük eleştirilerden biri vergi oranlarının çok yüksek oluşudur. Yapılan vergi düzenlemeleri ile nispi bir iyileşme sağlansa da Danimarka’da vergi oranları halen çok yüksektir. Danimarka’da yapılan vergi düzenlemelerinin temel amaçlarından biri çevrenin korunmasıdır.
Bir diğer eleştiri konularından biri de erken emekli olanların, çalışma yaşına gelip te iş bulamayanların veya değişik şekillerde sosyal güvenlik kuruluşlarından gelir sağlayanların sayısının çok yüksek olmasıdır.
Kamu çalışanlarının çok olması da olumsuz bir faktör olarak değerlendirilmektedir. Özellikle son yıllarda hükümet özelleştirme çalışmalarına hız vermiş olup kamu çalışanlarının sayısında azaltma yapmaya çalışmaktadır. Kamu harcamalarının kısılması ile kamu tasarruf açığının azaltılması hükümetin hedefleri arasında yer almıştır.
Hükümetin Danimarka vatandaşlığına girmek isteyenlere, mültecilere karşı çok kolaylık göstermesi de bir kısım halk arasında hoşnutsuzluk yaratmıştır. Yabancılar toplam nüfusun ancak % 5’ini oluşturmakta ve yabancı nüfusun çoğu da A.B. ülkeleri ile diğer İskandinav ülkelerinden gelmektedir. Ancak Danimarka gibi küçük bir ülke için bu da tepki gösterilmesine yetmiştir.
Hükümetin uyguladığı istikrar paketleri ve reformlar olarak 1993 yılı yazında yapılan vergi reformundan bahsedilebilir. Bu vergi reformunun temel hedefleri, marjinal gelir vergisi oranlarını azaltmak, özünde aynı gelir üzerinden alınan vergilerin birleştirilmesi, çevreyi koruma politikalarının güçlendirilmesi, vergi arbitrajının önlenmesi ve siyasal güvenlik vergisinin getirilmesi olmuştur.
Yine bu dönemde yapılan işgücü piyasası reformu ile işgücünün eğitim olanakları geliştirilerek, esnek bir yapıya kavuşturulması amaçlanmıştır.
1998’de uluslararası krizler, petrol fiyatlarının artması ve özellikle yüksek ücretlerden kaynaklanan maliyet artışlarının etkisiyle, ekonomide olumsuz gelişmeler meydana gelmiştir. Ekonomi bölümünde de belirtildiği gibi hükümet bu yıllarda ekonomiyi daraltma politikası uygulamıştır. Ekonomik büyüme % 2 civarına çekilmiştir.
1998’de yapılan vergi reformu, 1999 ve 2000 yılı mali yasaları üzerinde anlaşma sağlanması uygulanan sıkı politikalara destek olmuş, ayrıca vergi sisteminde iyileştirmeyi sağlamıştır. Bu reformla kurumlar vergisi oranı % 2 azaltılmış ve 2000 yılından itibaren işsizlik ödeneği sistemine işverenin katkı payının kaldırılması öngörülmüştür.
“Paskalya Paketi” olarak adlandırılan ekonomik önlemler ile 1999 ve 2000 yılları mali yasaları enerji kullanımındaki vergileri arttırarak çevre ile ilgili politikalara katkıda bulunmaktadır.
Yine bu paketle yabancı holdinglerin şirketlerinin kar payları üzerindeki vergiler kaldırılarak, Danimarka yabancı sermaye açısından çekici hale getirilmeye çalışılmıştır.
Danimarka’da baştan beri izlenen istikrarlı kur politikasına katkı olarak, 26 Eylül 1998’de Avrupa Merkez Bankası ile 01.01.1999’dan geçerli olarak bir anlaşma imzalanmıştır. Buna göre Danimarka Kronu Euro karşısında en fazla % 2,25’lik bir marj içinde dalgalanabilecektir.
Danimarka’da başta bulunan Sosyal Demokrat ağırlıklı hükümet A.B ile tam entegrasyondan yana politikalar izlemektedir. Ancak ülkede bu konudaki karar, halk oylaması ile verilmektedir. 2000 yılının sonunda yapılacak referandum da Danimarka’nın Euro alanına girip girmeyeceği de karara bağlanacaktır. Şu anda Danimarka, A.B ile tam entegrasyona ilişkin Maastricht Anlaşması’nın ortak vatandaşlık, ortak savunma, ekonomik ve parasal birlik öngörülerinin dışında kalmış durumdadır.
B.M, NATO, WTO, Nardik Konseyi, OECD gibi uluslar arası kuruluşlara üye olan Danimarka ılımlı bir uluslar arası politika gütmektedir. Uluslar arası planda önemli anlaşmazlıkları yoktur. Danimarka az gelişmiş ülkelere yardım için her yıl G.S.Y.İ.H’sinin yaklaşık % 1’ini ayırmaktadır. Danimarka ekonomisinin dış ticarette olan bağımlılığı böyle bir politikayı geçerli kılmaktadır.
Danimarka son otuz yıl içinde hep koalisyonlarla yönetilmiştir. 1982 öncesinde sık sık erken seçim yapılmasına rağmen, 1982 sonrası kurulan hükümetler daha uzun süre iş başında kalmışlardır. Danimarka’da ekonomi çok köklü bir şekilde organize olmuştur. Kooperatifçiliğin en eski olduğu ülkelerden biri Danimarka’dır. Bu nedenlerden dolayı meydana gelebilen hükümet krizlerinin ekonomiye etkileri en alt düzeydedir. Ayrıca demokratik kurumların kökenleri son derece eskidir. Danimarka’da çok kuvvetli bir yerel yönetimcilik anlayışı vardır.Pek çok alan hükümetin müdahalesi dışındadır.
Danimarka’da pek çok önemli kararlar ise halk oylamasıyla verilmektedir. Referandum kurumu diğer İskandinav ülkelerinde olduğu gibi gelişmiştir.
Son olarak denilebilir ki Danimarka’da son on yıldır sağ ve sol koalisyonlarla devam eden siyasi istikrar ortamında gerek iç gerekse dış politika konularında birbirine zıt şaşırtıcı gelişmeler yaşanmamaktadır.

III. EKNOMİK DURUM
1970’li yıllarda Kuzey Deniz’inde bulunan petrol ve doğal gaz dışında kayda değer bir kaynağı bulunmayan Danimarka’da sanayileşme diğer Avrupa ülkelerinin pek çoğundan sonra gerçekleşmiştir. 1930’lu yıllara kadar tarıma dayalı bir ekonomiye sahipken 1960’lı yıllarda sanayileşme hız kazanmıştır.
Şu anda sanayileşmiş ülkeler kategorisinde bulunan Danimarka tarım kaynaklarıyla sanayileşen ülkelere örnek gösterilmektedir.
SEKTÖREL İNCELEME
Tarım sektörü
Geleneksel olarak Danimarka ekonomisi ve ihracatı tarım sektöründe yoğunlaşmıştır. 1950’de GSMH’nın %25’inden fazlasını oluşturmakta idi. Bugün tarım sektörü nispeten ekonomideki ağırlığını yitirmiş olmakla beraber, Danimarka hala tarım ürünleri ihracatçısı ülkeler arasında önemli bir yere sahiptir ve bu ürünleriyle birlikte üretimin %70’i ihraç edilmektedir. Bununla birlikte son yıllarda AB’nin kota uygulamalarından dolayı bu sektörde sorunlar yaşanmış ve bu durum imalat sanayiinin daha da önemli bir konuma gelmesine yol açmıştır. 30 yıl önce sanayi ürünleri ihracatı toplam ihracatın %25’ini oluşturmakta iken bugün sanayi ürünleri ihracatın yaklaşık %80’ini oluşturmaktadır.
Danimarka tarım sektöründe kullanılan teknoloji ve modernizasyon açısından dünya çapında en önde gelen ülkeler arasındadır. Danimarka’nın toplam yüzölçümünün %62’lik kısmı ekili alan durumundadır. Toplam yüzölçümünün sadece %9’luk bir kısmının ormanlık alan olması sebebiyle ormanlar daha az öneme sahiptir. Geniş tanımıyla ele alındığında gıda işleme sektörü hala ekonominin en büyük sektörü durumundadır ve imalat sanayii satışlarının %30’unu oluşturmaktadır.
Et ve süt ürünleri sektöründe önde gelen firmaların kökenleri eski kooperatiflere dayanmaktadır. Dolayısıyla kooperatifler Danimarka ekonomisinde hala çok önemli bir yer teşkil etmektedirler. Bu şirket yapısı AR-GE faaliyetlerine ayrılan büyük bütçenin de etkisi ile araştırma sonuçlarının tarım ürünleri sektöründe kolaylıkla uygulanması ve gıda işleme sektörünün ihtiyaçlarına cevap verecek şekilde koordinasyon sağlanabilmesi gibi bir avantaj sağlamaktadır.
Danimarka geleneksel olarak balıkçılık alanında ileri bir konumda olmuştur ve yüksek kalite balıkçılık ürünleriyle tanınmaktadır. Üretiminin %70’ini ağırlıklı olarak İngiltere, Almanya, Ortadoğu, Amerika ve Japonya’ya ihraç etmektedir. Ancak son yıllarda Avrupa Birliğinin özellikle balıkçılık alanında oluşturduğu kota düzenlemeleri sebebiyle bu sektörde zaman zaman problemler yaşanmaktadır.
Doğal kaynaklar ve enerji sektörü
Daha öncede belirtildiği gibi Danimarka yer altı kaynakları bakımından zengin bir ülke değildir. 1972’den beri çıkarılma çalışmaları devam eden petrol ve doğal gaz kaynakları bulunmadan önce enerji bakımından dışa bağımlı idi.
1972’den beri Danimarka petrol ve doğal gaz üretiminde artışlar olmuştur. Bununla bağlantılı olarak ülke çapında bir doğal gaz dağıtım sistemi oluşturulmuştur.
Üretilen doğal gazın küçük bir kısmı Almanya ve İsveç’e ihraç edilmektedir. Danimarka’nın 1997 petrol üretimi 11,15 milyon m3 ( 1996’ya göre %10.2 artış) doğal gaz üretimi ise 7.45 N m3 ( 1996’ya göre %22 artış) olmuştur.
Danimarka petrol üreticisi kurumlarının birden üçe yükselmesi üretimi de günlük 300 bin varile çıkararak en yüksek seviyeye ulaşmıştır. 1997 yılında petrol üretiminde kendine yeterli hale gelen Danimarka 1999’da dahili ihtiyacının %20’sinden fazlasını üretir duruma gelmiştir.
Danimarka rüzgar enerjisi üretiminde ABD ve Almanya’dan sonra dünyada üçüncü sırada yer almaktedır.
İmalat Sanayii
Danimarka’da kalkınma hareketleri II. Dünya savaşından önce başlamışsa da sanayileşme 1960’lı yıllarda hız kazanmıştır.
Bu yıllarda imalat sanayiinin önemi giderek artmış ve 1980’li yıllarda imalat sanayiindeki üretim artışı yıllık %3’e ulaşmıştır. Bu eğilim 1990’lı yıllarda da devam etmiş ve satışlar 1996’da %5 artmıştır. Satışlar 1997’de %6 gibi bir rakama ulaşmasına rağmen 1998’de tekrar %2 düzeyine inmiştir.
İmalat sanayii küçük ölçekli ve üst derece uzmanlaşmış firmalardan oluşmaktadır. Ağır sanayi işletmeleri gemi inşası hariç yaygın değildir. Yeni teknolojilere dayalı hafif endüstri sürekli gelişme halindedir. Üretim tesisleri esnek ve değişen piyasa koşullarına uyum gösterebilecek niteliktedir. Küçük ve orta ölçekli firmalara dayalı imalat sektöründeki firmaların %80’inden fazlasında çalışan işçi sayısı 20’den azdır.
Gıda işleme ve endüstriyel tarım dışındaki en önemli sektörler; kimyasal ürünler ve mühendislik sektörleridir. Sanayide genel eğilim gıda işleme, tekstil ve metal gibi hammadde ağırlıklı sektörlerdeki duraklama ile birlikte kimya elektronik mühendislik gibi Know-how ve yüksek teknolojiye dayalı sektörlerin önemli ölçüde büyümesidir.
1990’lı yılların başında Avrupa’nın en büyük tersanelerine sahip olan Danimarka, Doğu Almanya ve Güney Avrupa ülkelerinde tersanelere verilen devlet desteği ile Güney Kore tersanelerindeki ucuz işgücü nedeniyle güçlü bir rekabetle karşılaşmıştır.
İlaç Sektörü
İlaç sektörü dünyadaki en modern ve başarılı sektörlerden biri konumundadır ve son on yılda büyük bir gelişme kaydetmiştir. Danimarka kişi başına düşen ilaç ihracatında dünyada ikinci sırada yer almaktadır. Mühendislikle birlikte bu sektör en yüksek AR-GE harcamasına sahip sektördür. Toplam satışların %14’ü AR-GE harcamalarına ayrılmaktadır.
İlaç sektöründe üretilen ürünlerden en önemlileri insülin, antibiyotikler ve psikotraplardır. Sadece bir Danimarka firması dünya çapında toplam ihtiyacın %50’sini tedarik etmektedir.
Hizmet Sektörü
Hizmet sektörü son yıllarda tarım ve imalatı geride bırakarak Danimarka ekonomisinde önemli bir yer almıştır.
Toplam işgücünün yarısı özel sektörde çalışmaktadır. Danışmanlık hizmeti veren kuruluşlar yalnız iç piyasanın değil, ihracat piyasasının da önemli bir parçası olmuşlardır. Özellikle mühendislik alanında kurulan çok sayıda şirket altyapı, iletişim, çevresel teknoloji gibi alanlarda hizmet vermektedir.
Taşımacılık
Danimarka’da uluslararası ticaretin %50’si karayolu taşımacılığına dayanır. İkinci olarak deniz taşımacılığı kullanılır. Demiryolu ve havayolu taşımacılığı ise sınırlı bir yere sahiptir.
Parasal olarak dikkate alındığında A.B. pazarı ile Danimarka arasındaki ticaretin en önemli şekli karayolu taşımacılığıdır. Hacimsel olarak değerlendirildiğinde ise denizyolu ağırlıklı bir yere sahiptir. Danimarka dünyanın en büyük Konteyner filolarından birine sahiptir.
Dış Ticaret
Doğal kaynakların yetersiz oluşu nedeniyle Danimarka, hammadde açısından büyük ölçüde ithalata bağımlı bulunmaktadır. Büyük miktarlardaki ithalat için gerekli dövizi kazanma ihtiyacı Danimarka’nın ihracat performansını geliştirmesini zorunlu kılmıştır. Öte yandan iç pazarın küçük oluşu Danimarkalı üreticilerin ilk aşamada dış pazarlara yönelmesini gerektiren bir unsur olarak ortaya çıkmıştır. Bu amaçla ekonomi politikaları ağırlıklı olarak ihracata yönlendirilmiş olup, ilgili bakanlık ve mesleki kuruluşların çoğu ihracatın arttırılmasına yönelik programları izlemekte ve ayrı kuruluşlar bazında gerçekleştirilen bu faaliyatler bir üst birim tarafından koordine edilmektedir.
Danimarka sanayi sektörünün yapısı genel olarak yüksek teknolojiye dayalı, hammadde ve yarı ürün olarak ithal ederek küçük ölçekli, sınırlı bir alanı olan pazarlama ileri teknoloji ürünleri satan firmalar şeklindedir. Sanayi sektöründeki birçok firma %50-80’ini ihraç etmekte ve önemli ölçüde ihracata bağımlı bulunmaktadır.
Ülkedeki yüksek hayat standardı büyük öçüde dış ticaret performansından kaynaklanmaktadır. Danimarka güçlü olduğu alanlarda rekabet gücünü sürekli geliştirerek dış ticaret hacmini 90 milyar $ seviyesine getirmiştir. Danimarka’da kişi başına dış ticaret rakamı oldukça yüksektir. Dış ticaret hacmi G.S.Y.İH.’nin %74’ünü teşkiletmekte ve toplam üretimin %39’u ihraç edilmektedir.
Danimarka’nın başlıca ticaret ortakları Almanya, İsveç ve İngiltere’dir. Danimarka geleneksel olarak İskandinav ülkeleri ve bilhassa İsveç ve Norveç ile ekonomik alanda dayanışma içindedir. Almanya tek başına en önemli ihraç pazarı konumundadır ve toplam ihracatın %21’i bu ülkeye yöneliktir. Avrupa ülkelerine yönelik ihracat, toplam ihracatın %75’ini oluşturmaktadır. Polonya, Çek Cumhuriyeti, Macaristan gibi Orta ve Doğu Avrupa Ükeleri ile Baltık Cumhuriyetleri Danimarka’nın dış ticaretinde ağırlık kazanmaya başlamaktadır. Uzakdoğu ülkelerine yapılan ihracatlardaki artış ise son yıllarda %10-15 civarındadır. Japonya’ya karşı dış ticaret fazlası veren tek Avrıpa ülkesi Danimarka’dır. Önümüzdeki yıllarda Danimarka’nın hedeflediği ihraç pazarları ise Uzakdoğu ülkeleri ve Doğu Avrupa ülkeleridir.
Peynir, domuz eti, tereyağı, balık gibi tarım ürünleri yüzyılı aşkın bir süredir, Danimarka ihracatının önemli kalemlerini oluşturmaktadır. Tarım ve gıda ürünleri işleme sektörü’nün ihracattaki payı %23 civarındadır. Bunun dışındaki imalat sanayi ürünleri ihracatın %77’sini oluşturmaktadır. Bu ürünler, tıp ve eczacılık ürünleri, tekstil ve hazır giyim ile mobilyalardır .
Danimarka ithalatında önde gelen ürünler ise makine ve cihazlar, demir-çelik ürünleri, taşıt araçları,tekstil ve hazırgiyim ürünleridir.
Danimarka son on yıl içerisinde sürekli dış ticaret fazlası elde eden bir ülkedir. Dış ticaret hacmi 1995’te 88,5 milyar $ olarak gerçekleşmiş, 1996’da bir önceki yılla hemen hemen aynı düzeyde kalmış 1997’de ise %6,1 oranında artarak 93,5 milyar $’a ulaşmıştır. 1998’de bir önceki yıla göre fazla değişmemiş, 1999’da ise yine az bir artış kaydetmiştir.
Danimarka’nın ihracatı 1998’yılında bir önceki yıla göre %2,4 oranında azalarak 47,7 milyar düzeyinde gerçekleşmiştir. Özellikle tarım ürünleri ve enerji ürünlerinin artış hızı yavaşlamıştır.
1998 yılının özellikle ilk yarısında yurtdışında meydana gelen Uzakdoğu ve Rusya krizlerinin etkileri, yurtiçinde ise yüksek ücret politikası dış ticarette daralmalara yol açmış ve Danimarka’da dış pazarların kaybedildiği endişeleri doğmuştur. Bu daralma karşısında ilgili kuruluşlar alarma geçmiş, sanayi geliştirme gurubu çalışmalara başlamıştır. Bu gurubun amacı, firmaların rekabet gücünün ve dış pazarların kazanılmasıdır.
Danimarka’nın ithalatı1997 yılında 44,6 milyar $ iken 1998’de %2,5’lik artışla 45,7 milyar $’a çıkmıştır. İhracattaki gerileme ve ithalattaki bu artış sonucunda 1996’da 6,2 milyar $’lık dış ticaret fazlası 1998’de bu miktarın yaklaşık üçte biri düzeyine inmiştir.
1999 yılı 9 aylık kesin sonuçlara göre Danimarka’nın toplam ihracatı 35,1 milyar $, ithalatı ise 32,8 milyar $ olmuştur. 1999 yılı için hesaplanan toplam ihracat 49,5 milyar $, ithalat ise 46,3 milyar $ dolayındadır. Bu şekilde 1999 yılında ihracatta 2,2 milyar dolar ithalatta sadece 600 milyon dolarlık bir artış öngörülmüştür.
Tablo 1
Yıllara göre Danimarka’nın Dış Ticareti (milyar USD)
İhracat İthalat Hacim Denge
1994 41,2 35,1 76,3 6,1
1995 47 41,5 88,5 5,5
1996 47,2 41 88,2 6,2
1997 49 44,7 93,6 4,3
1998 47,7 45,7 93,4 2
1999 49,5 46,3 95,8 3,2

Tablo:2
Ülke Grupları İtibariyle Danimarka’nın Dış Ticareti (%)
Ülke Grubu ve Ülkeler ihracat ithalat
A.B. Ülkeleri 65,5 70
EFTA Ülkleri 8,0 6,8
Doğu Avrupa Ülkeleri 5,8 3,9
Afrika Ülkeleri 1,1 0,6
Kuzey amerika Ülkeleri 5,6 6,0
Orta ve Güney Amerika Ülkel. 1,8 1,9
Asya Ülkeleri 10,0 8,5
Başlıca Ülkeler
Almanya 21,0 21,9
İsveç 11,2 12,7
İngiltere 9,6 7,7
Norveç 5,9 4,7
Fransa 5,2 5,7
A.B.D. 4,6 5,0
Japonya 2,7 1,9
İtalya 3,9 4,8
Finlandiya 3,1 2,6
Hollanda 4,7 7,6

B- Ekonomik Gelişmeler
Danimarka ekonomisinin son on yıl içerisinde gösterdiği gelişmeler incelenirken göze çarpan ilk nokta, hızlı bir büyüme trendidir. 1993 yılında çok hızlı bir büyüme kaydeden Danimarka ekonomisinde, 1995 ve 1996 yıllarında büyüme hızında bir yavaşlama görülmüştür. 1997’de yeniden hızlanan ekonomik büyüme 1998 ve 1999’da yavaşlamıştır.
Aslında büyüme hızındaki bu düşüş, maaş ve ücret artışlarının sebep olacağı dahili talep ve tüketimin istenilenden fazla artması sonucu, enflasyonun da artacağı endişesiyle uygulamaya başlanılan sıkı mali politikalar ile vergi sistemindeki yapısal gelişmelerden kaynaklanmıştır. Danimarka Ekonomi Bakanlığına göre 1999 ve 2000 yıllarında ekonomideki hızlı büyüme “eksi” olan cari işlemler dengesini 1999’da dengeleyerek ve 2000 yılında da “artı” bakiye vermesini sağlayacaktır.
Danimarka ekonomisindeki büyüme süreci aşağıdaki tablolarda görülebilir. Danimarka’nın G.S.Y.İ.H. ve kullanımına ilşkin veriler ile milli muhasebeye ilişkin değişik istatistikler ayrıntılı olarak yıllar itibariyle aşağıdaki tablolarda özetlenmiştir. Faktör maliyetleriyle G.S.Y.İ.H piyasa ve piyasa dışı faaliyetlerin üretim değerinden ara tüketim ve üretimdeki diğer vergiler çıkarıldıktan sonra üretim faktörlerinin bedellerini gösterir. Piyasa fiyatlarıyla G.S.Y.İ.H ise faktör maliyetleri ile G.S.Y.İ.H ya vergilerin eklenmesi ve sübvansiyonların çıkarılması sonucu elde edilir. Cari fiyatlarla G.S.Y.İ.H 10 yılda %41,5 oranında artarken, 1990 yılı fiyatlarıyla bu artış %21,9 olmuştur.Yine bu on yıllık süreçte Kamu tüketim harcamaları, özel tüketim harcamalarından cari fiyatlarla da 1990 fiyatlarıyla da daha az artış göstermiştir.
Tablo: 3
G.S.M.H. ve Kişi Başına G.S.M.H.

YILLAR Milyar DKK
GSMH. %
Artış 1.000 DKK
Kişi Baş. GSMH
1993 896.3 3 174.533
1994 932.2 4.5 181.524
1995 967.6 3.8 185.516
1996 995.7 2.9 190.903
1997 1.028,5 3.3 196.992
1998 1.053,1 2.4 200.556
1999 1.065,7 1.2 200.561



Tablo:4
Yılar itibariyle Kişi Başına G.S.Y.İ.H. (1.000 USD)

Yıllar Kişi Başına G.S.Y.İ.H.
1994 29.217
1995 34.556
1996 34.509
1997 31.962
1998 32.902
1999 33.200

Tablo:5
GSYİH ve BUNUN KULLANIMI

MİLYON DKK 1 2 3 4 5 6 7
1990 825310 253832 1079142 404915 210930 167599 295698
1991 857652 268677 1126329 423030 220530 163679 319090
1992 887868 265572 1153440 439262 229156 160775 324246
1993 900153 257305 1157458 450158 240918 147804 318577
1994 965718 291002 1256720 493821 250302 169966 342632
1995 1009756 316144 1325900 509551 260299 198596 357454
1996 1061720 327181 1388901 531729 273654 204106 379413
1997 1114332 368337 1482669 562250 283217 230429 406774
1998 1168306 387722 1556028 592509 298679 256120 408721
1991 836800 263649 1100449 412091 212327 159623 316408
1992 847486 264094 1111580 422669 214132 159878 314901
1993 854621 260995 115616 428618 222866 148899 315233
1994 903796 295536 1199332 458910 229357 170013 341052
1995 937107 321672 1258779 470795 234322 200508 353154
1996 963774 335585 1299259 484665 241868 202044 370683
1997 993981 363903 1357884 502734 244396 223763 386991
1998 1020682 387061 1407743 520418 261607 243462 392256
*Kaynak: Statistisk Arbog 1999,s.372 tablo:373
**ilk bölüm cari fiyatlarla, ikinci bölüm 1990 yılı fiyatlarıyladır.
***1996-1998 yılları tahmini değerlerdir.
****1) piyasa fiyatlarıyla GSYİH 2) mal ve hizmet ithalatı 3) toplam kaynaklar=toplam kullanımlar 4) özel tüketim harcamaları 5)kamu ttüketim harcamaları 6)sabit sermaye yatırımlar 7) mal ve hizmet ihracatı.
Danimarka ekonomisinin toplam arz ve talebi ve genel görünümü ile ilgili bir tablo da aşağıda verilmiştir. Milli muhasebe hesaplarına ilişkin tablolar da devamında çıkarılmıştır. Genel ekonomi istatistiklerine ilişkin tablo incelendiğinde, piyasa fiyatlarıyla G.S.Y.İ.H’nın en yüksek oranda arttığı yıl %5.8 oranı ile 1994 yılı olmuştur. 1994 yılında, mal ve hizmet ithalatı da %13.2 artmış ve toplam arzın artışı da %7.5 olarak gerçekleşmiştir. Mal ve hizmet ihracatındaki artış %8.2 olmuş dolayısıyla da toplam yurt içi talep artışı %7.2 olmuştur. Aynı yılda özel tüketim harcamaları artışı %7.1, kamu tüketim harcamaları artışı %2.9 ve sabit sermaye yatırımları artışı da %7.4 olmuştur. Ekonomik büyüme oranı olarak dikkate alınan yaratılan gayri safi katma değer artışı da bu yılda 10 yıllık sürecin zirvesindedir ve 1990 yılı fiyatlarıyla %5.1 olarak ortaya çıkmıştır.

Tablo:6
GENEL EKONOMİ İSTATİSTİKLERİ

MİLYON DKK 1989 1992 1995 1996 1997 1998
Piyasa fiyatları ile GSYİH
(1990 fiyatları) 815440 847486 931261 962018 991423 1020629
+Mal ve hizmet ithalatı 250022 264094 324769 336716 369867 387146
Toplamarz=toplam kullanım 1065462 1111580 1256030 1298734 1361290 1407775
-mal ve hizmet ihracatı 278475 314901 356120 369391 389823 390088
Toplam yurtiçi
nihai kullanım 786987 796679 899910 929343 971467 1017687
Özel tüketim 403904 422669 474079 487046 504569 522246
Kamu tüketimi 211459 214132 234346 241831 244401 250649
Gayrisafi sabit
Sermaye yatırımı 167406 159844 189013 198218 219205 232500
Stoklardaki değişimler 4217 34 2473 2248 3291 12293
GSYİH ‘daki % değişim** 0,3 1,3 3,0 3,3 3,1 2,9
+mal ve hizmet ithalatında % değişim 4,2 0,2 9,9 3,7 9,8 4,7
Toplam arzda % değişim 1,2 1,0 4,7 3,4 4,8 3,4
-mal ve hizmet ihracatında % değişim 4,3 -0,5 4,4 3,7 5,5 0,1
Toplam yurt içi nihai kullanımda % değişim 0,1 1,6 4,9 3,3 4,5 4,8
Özel tüketimde % değişim -0,3 2,6 3,3 2,7 3,6 3,5
Kamu tüketiminde % değişim -0,8 0,9 2,2 3,2 1,1 2,6
Gayrisafi sab. Sermaye yat.% değişim 0,2 -1,0 12,3 4,9 10,6 6,1
Gayri safi katma değer ( 1990 fiyatları ile) 699154 726516 804519 828049 852008 873812
Yıllık artış (büyüme oranı) % 0,6 1,2 3,8 2,9 2,9 2,6
A) verimlilik yıllık artış% *** 16,1 2,6 13,4 -1,0 3,6 4,6
B) imalat 4,7 0,6 3,4 4,7 0,8 2,3
GSYİH yıllık artış% (fiyat endeksleri) 5,1 2,2 1,4 2,2 1,8 1,4
Gayrisafi katma değer% 5,7 2,4 0,5 2,0 1,6 1,2
Özel tüketim% 5,0 1,2 1,1 1,5 2,2 1,7
Sabit sermaye tüketimi %**** 18,3 18,3 17,9 18,4 18,7 19,2
Net faaliyet fazlası ve karışık gelir% 16,4 18,7 20,6 20,4 18,9 16,8
İşçilik maliyetleri ücret oranı % 65,4 63,0 61,5 61,2 62,4 64,0
Tahmin edilen ücret oranı**** 65,4 62,2 62,6 62,2 63,8 65,4
Faktör maliyetleri ile GSYİH 675047 774535 872162 917200 956282 988689
+ ürünler üzerindeki diğer vergiler-sübvan. -1300 -6327 -1813 -3281 -426 3471
Gayrisafi katma değer 673747 768208 870348 913919 955857 992159
+ürün üzerindeki vergiler 127732 134148 157252 169282 179660 191831
-ürünlerdeki sübvansiyonlar 12879 14488 18841 18166 17692 17354
GSYİH 788600 887868 1008760 1065035 1117824 1166636
-işçilikler, varlık gelirleri, dış dünya 21662 22323 11524 13368 14237 19469
GSMGelir 766938 865545 997236 1051667 1103587 1147167
-sabit sermaye tüketimleri 123234 141857 155977 168830 179045 189374
Net milli gelir 643704 742311 874002 928433 980353 1023933
*kaynak : statistical ten-year review 1999.s.108-109
**bir önceki yıla göre değişim oranı
***istihdam edilen kişi başına 1990 fiyatlarıyla gayrisafi katma değer. Sektör olarak tarım, bahçecilik, ormancılık ve balıkçılık dahildir.
****Fonksiyonlarına göre gelir dağılımı: faktör maliyetleri ile GSYİH’nın yüzdesi olarak... ücret oranı, faktör maliyetleriyle GSYİH’nın göstergesi anlamında işçiliklerin payı olarak hesaplanır.
****1995-1998 yılları rakamları tahminidir.

Aşağıdaki tabloda yer alan mal ve hizmetler hesabı, toplam arzedilen mal ve hizmetlerin değerini göstermektedir. Diğer bir ifadeyle, üretimdeki sübvansiyonların eklenmesi ve piyasa fiyatlarıyla olan üretimden üretimdeki KDV ve özel tüketim vergileri gibi üretim üzerindeki vergilerin çıkarılmasıyla elde edilen temel fiyatlarla gayrisafi üretim ve ithalat tutarı bulunmaktadır. Üretim hesabıyla da üretimdeki yurt içi faktörlerin aracılğıyla yaratılan katma değer bulunmaktadır. Yurt içi üretim, temel fiyatlarla gayrisafi çıktıdan ara tüketim çıkarılarak elde edilmektedir.

spartakus

Tablo:7
MİLLİ MUHASEBE HESAPLARI

Mal ve hizmetler hesabı
( milyar DKK) 1989 1992 1995 1996 1997 1998
Çıktı 1332.3 1467.7 1650.9 1720.5 1812.7 1873.2
+ürünlerde vergiler-sübvansiyonlar 114.9 119.7 138.4 151.1 162.0 174.5
Ürünlerdeki vergiler 127.7 134.1 157.3 169.3 179.7 191.8
Ürünlerdeki sübvansiyonlar 12.9 114.5 18.8 18.2 17.7 17.4
+mal ve hizmet ithalatı 252.2 256.6 314.8 323.4 369.3 382.0
Mal ithalatı 201.5 212.1 255.2 259.4 193.5 305.3
Hizmet ithalatı 50.7 53.5 59.6 64.0 75.9 76.7
Kaynaklar 1699.4 1853.0 2104.2 2195.0 2344.0 2429.6
Ara tükatim 658.6 699.5 780.6 806.6 856.8 881.0
+Nihai tüketim harcamaları 597.8 668.4 775.1 811.6 853.1 897.8
Özel tüketim harcamaları 393.3 439.3 515.9 538.0 569.9 600.1
Kamu tüketim harcamaları 204.6 229.2 259.2 273.7 283.2 297.7
+gayrisafi sabit sermaye yatırımı 163.2 161.0 189.2 201.4 225.8 242.6
+Stoklardaki değişimler 3.2 -0.2 2.0 1.7 3.1 6.1
+Mal ve hizmet ihracatı 276.7 324.2 357.2 373.7 405.3 402.2
Mal ihracatı 213.6 249.2 284.2 296.3 319.4 318.5
Hizmet ihracatı 63.0 75.0 70.1 77.4 85.9 83.7
Üretim hesabı, çıktı 1332.3 1467.7 1650.9 1720.5 1812.7 1873.2
+Ürünlerdeki vergiler-sübvansiyonlar 114.9 119.7 138.4 151.1 162.0 174.5
Danimarka kaynakları 1447.2 1587.4 1789.3 1871.6 1974.6 2047.6
-Ara tüketim 658.6 699.5 780.6 806.6 856.8 881.0
GSYİH 788.6 887.9 1008.8 1065.0 1117.8 1166.6
-Sabit sermaye tüketimi 123.2 141.9 156.0 168.8 179.0 189.4
Net Yurt içi hasıla 665.4 746.0 852.8 896.2 938.8 977.3
Gelirin oluşması hesabı, GSYİH 7788.6 887.9 1008.8 1065.0 1117.8 1166.6
-ürünlerdeki vergiler-sübvansiyonlar 114.9 119.7 138.4 151.1 162.0 174.5
Gayri safi katma değer 673.7 768.2 870.3 913.9 955.9 992.2
Ürünlerdeki diğer vergiler-sübvansiyonlar -1.3 -6.3 -1.8 -3.3 -0.4 3.5
GSYİH faktör maliyetleriyle 675.0 774.5 872.2 917.2 965.3 988.7
-işçilik (mukim olanların aldıkları) 441.4 487.6 536.7 561.0 596.3 632.9
Gayri safi faaliyet fazlası ve karışık gelir 233.7 286.9 335.5 356.2 360.0 355.8
+işçilik (mukim olanların aldıkları) 444.8 491.4 741.5 565.8 599.7 635.1
+üretim ve ithalattaki vergiler-sübvansiyonlar 119.7 120.2 144.9 155.3 168.0 183.9
+dış dünyadan net varlık gelirleri -31.2 -33.0 -24.7 -25.6 -24.0 -27.6
Gayrisafi milli gelir 766.9 865.5 997.2 1051.7 1103.6 1147.2
+gelir ve servet vergileri, dış dünyadan (net) -0.6 -0.7 -0.8 -0.9 -1.0 -0.9
+Diğer cari transferler, dış dünyadan (net) -14.6 -16.6 -20.6 -22.0 -18.7 -19.7
Gayrisafi Kullanılabilir Milli gelir 751.8 848.3 975.8 1028.9 1084.5 1127.3
-Nihai tüketim harcamaları 597.8 668.4 775.1 811.6 853.5 897.8
Gayrisafi tasarruflar 154.0 179.9 200.7 217.3 231.4 259.5
+Sermaye transferleri, dış dünyadan (net) 1.1 0.0 -0.4 0.1 0.8 0.1
Tasarruf ve sermaye transferlerinden net değer değişimleri 151.1 179.9 200.3 217.4 232.2 229.6
-gayrisafi sabit sermaye yatırımları 163.2 161.0 189.2 201.4 225.8 242.6
-stoklardaki değişimler 3.2 -0.2 2.0 1.7 3.1 6.1
Net ödünç verme -11.3 19.1 9.0 14.3 3.3 -19.0
*kaynak : statistical ten-year review 1999.s.110-111
**1995-1998 yılları rakamları tahminidir. Cari fiyatlarla.
***gayrisafi sabit sermaye yatırımlarına edinimlerden kullanılan değerlerin indirilmesi dahildir.

Dış dünya ile ilişkiler, milli muhasebe hesaplarının bir unsurudur ve dış işlemler bu hesapta dengelenir.


Tablo:8
DIŞ DÜNYA İLE İLİŞKİLER

Cari işlemler(milyar DKK) 1989 1992 1995 1996 1997 1998
Mal ihracatı 213.6 249.2 284.2 296.3 319.4 318.5
+Dış dünyadan turizm gelirleri 18.9 25.8 20.9 20.2 21.3 22.1
+diğer hizmet gelirleri 44.2 49.2 52.2 57.2 64.6 61.6
+Dış dünyadan işçilik gelirleri 4.9 5.5 6.8 6.8 5.8 4.5
+Dış dünyadan sübvansiyonlar 8.8 9.4 10.6 9.6 9.0 8.7
+Dış dünyadan varlık gelirleri 26.8 76.0 103.2 108.7 112.5 115.7
+Dış dünyadan servet gelir vergileri 0.6 0.7 0.8 0.9 1.0 0.9
+Dış dünyadan cari transferler 7.8 11.0 9.7 10.5 13.8 13.3
Dış dünyadan cari gelirler 325.5 426.8 488.4 510.3 547.3 545.3
+Dış dünyadan sermaye transferi 1.7 0.7 1.1 0.6 1.2 1.9
Dış dünyadan toplam gelirler 327.2 427.5 489.5 510.8 548.5 547.3
Mal ithalatı 201.5 212.1 255.2 259.4 293.5 305.3
+Dış dünyaya turizm harcamaları 22.8 24.8 24.7 24.7 28.3 30.6
Diğer hizmetler ithalatı 28.0 28.7 34.9 39.3 47.6 46.1
+Dış dünyaya işçilik harcamaları 1.4 1.7 2.0 2.0 2.4 2.3
+Dış dünyaya ithalat ve ürün vergileri 2.7 2.5 2.3 2.2 2.6 2.7
+Dış dünyaya varlık gelirleri 58.1 109.0 127.8 134.3 136.5 143.4
+Dış dünyaya servet gelir vergileri 1.2 1.3 1.6 1.6 1.4 1.1
+Dış dünyaya diğer cari transferler 22.3 27.6 30.4 32.5 32.5 33.0
Dış dünyaya cari harcamalar 337.9 107.7 479.0 496.1 544.8 564.5
+Dış dünyaya sermaye transferleri 0.6 0.7 1.5 0.4 0.5 1.8
Dış dünyaya toplam harcamalar 338.5 408.4 480.4 496.5 545.2 566.3
Mallar dış dengesi 12.1 37.1 28.9 36.9 25.9 13.1
Hizmetler dış dengesi 12.3 21.5 13.5 13.5 10.0 7.0
Mal ve hizmetler dış dengesi 24.4 58.7 42.4 50.3 35.9 20.2
Cari dış denge -12.4 19.1 9.4 14.2 2.6 -19.2
Net ödünç verme -11.3 19.1 9.0 14.3 3.3 -19.0

*Kaynak :statistical ten year review 1999, s. 111.
**1995-1998 yılı rakamları tahminidir. Cari fiyatlarla.

Danimarka milli muhasebe hesapları fonksiyonel ve kurumsal olarak tutulmaktadır.fonksiyonel hesaplar, ekonomik birimlerin ürettikleri mal ve hizmetleri ve şeklini, kurumsal hesaplarda şirketler sektörü, genel idare sektörü, hane halkı sektörü ve dış dünya sektörü olarak ayrılan ekonomik alanda yer alan alt sektörlerin ekonomik davranışlarının gelişimini göstermektedir.
Genel idare, milli muhasebe açısından kamu hizmetlerini üreten ve gelir dağılımına katkıda bulunan sektör olarak tanımlanmıştır. Kamu hizmetleri, kamu tüketimleri ve piyasa dışı faaliyetler olarak dikkate alınır. Bu hizmetler, çoğunlukla vergilerle; kısmende mal ve hizmet satışları ve kullanıcı bedelleriyle finanse edilir. Genel idare üç ana alt sektörde incelenir: kilise vergileri dahil vergiler ve bağımsız kurumları kapsamına alan Merkezi Hükümet, bağımsız kurumlar ve organizasyonlar dahil belediyeleri kapsamına alan yerel idareler ve işsizlik sigortası fonları, Çalışanlar Garanti Fonu (LG) ve Danimarka işgücü piyasası Ek Emeklilik sistemi (ATP) ni kapsamına alan Sosyal Güvenlik Fonları. Bununla birlikte bazı bağımsız kurumlar kamu hizmetleri üretmelerine rağmen yasal olarak özel nitelik taşırlar ve kendi hesaplarını kendileri tutarlar. Bazı kamu kurumları da kendi hesaplarını kendileri tutarlar. Ulusal kiliseler ve sosyal güvenlik fonlarının durumu böyledir. Kamu kurumları içinde yer almayan bağımsız kurumlar, özel hastahane ve okullar kamu fonları ile finanse edilir.




Tablo:9
GENEL İDARE MUHASEBESİ

Cari fiyatlarla (milyar DKK) 1989 1992 1995 1996 1997 1998
Üretim hesabı: çıktı 217.2 245.7 279.1 293.8 305.7 320.2
-Ara tüketim 56.2 65.8 77.8 82.9 85.8 90.7
Gayrisafi Katma Değer (GSKD) 161.0 179.9 201.4 210.9 219.9 229.4
-Sabit sermaye tüketimi 18.9 21.9 24.7 25.3 25.1 25.1
Net katma değer 142.1 158.0 176.7 185.6 194.7 204.3
Gelirin oluşması hesabı: GSKD 161.0 179.9 201.4 210.9 219.9 229.4
-üretimdeki diğer vergiler-sübvansiyonlar 0.4 0.3 1.7 1.7 2.1 1.3
Faktör maliyetleriyle GSYİH 160.6 179.6 199.6 209.1 217.8 228.2
-işçilik bedeli (mukimler tarafından ödenen) 141.7 157.7 174.9 183.9 192.7 203.1
Gayrisafi faaliyet fazlası 18.9 21.9 24.7 25.3 25.1 25.1
+ithalat ve üretimdeki vergiler 136.9 144.6 170.9 183.2 195.4 209.6
-sübvansiyonlar 17.2 24.4 26.1 28.0 27.4 25.6
+net varlık gelirleri -20.2 -13.7 -28.4 -21.8 -23.5 -21.5
Gayrisafi temel gelir 118.5 128.4 141.1 158.7 169.7 187.5
+gelir ve refah vb. üzerindeki cari vergiler 236.3 257.4 307.5 324.9 335.4 344.9
+sosyal güvenlik katkıları 17.0 21.2 26.4 27.8 29.1 30.3
+transferden ziyade sosyal
- - - - - -
+diğer cari transferler 3.8 4.9 6.9 7.1 7.6 7.1
Gayrisafi toplam gelir 375.6 412.0 481.9 518.6 541.8 569.8
Gelir, refah vb. üzerindeki cari vergiler - - - - - -
+sosyal güvenlik katkıları - - - - - -
+transferlerden ziyade sosyal yardımlar 140.4 167.7 206.2 210.3 210.2 212.9
+diğer cari transferler 15.6 18.2 22.3 25.4 27.0 29.9
Gayrisafi toplam harcamalar 156.0 186.0 228.5 235.7 237.2 242.8
- Gayrisafi kullanılabilir gelir 219.6 226.0 253.5 282.9 304.6 327.0
-sosyal transferler 134.3 153.7 174.5 185.1 192.4 202.4
Ayarlanmış gayrisafi kullanılabilir gelir 85.2 72.3 79.0 97.7 112.3 124.6
-gerçek müşterek tüketim 70.2 75.5 84.8 88.5 90.9 95.3
Gayrisafi tasarruf 15.0 -3.2 -5.8 9.2 21.4 29.3
Gayrisafi kullanılabilir gelir 219.6 226.0 253.5 282.9 304.6 327.0
- nihai tüketim harcamaları 204.6 229.2 259.2 273.7 283.2 297.7
- Gayrisafi tasarruf 15.0 -3.2 -5.8 9.2 21.4 29.3
+sermaye transferleri (net) 0.7 0.4 0.4 0.5 0.7 -0.6
Cari transferler ve tasarruflardan net servet değiş 15.7 -2.8 -5.3 9.7 22.1 28.7
Gayrisafi sab. Ser. Yat. 14.6 16.8 18.4 20.4 20.7 20.2
Stoklardaki değişmeler -0.5 0.1 -0.5 -0.1 0.0 0.1
Mali olmayan, üretilmeyen varlık net edinimleri 0.7 0.0 - - - -
Net ödünç verme 2.4 -19.7 -23.3 -10.6 1.3 8.6
*Kaynak :statistical ten year review 1999, s. 111.
** 1995-1998 yılları rakamları geçerlidir.
***Gayrisafi faaliyet fazlasında, Gayrisafi temel gelirde, Gayrisafi kullanılabilir gelirde, Ayarlanmış

Gayrisafi kullanılabilir gelirde, Gayrisafi tasarruflarda sabit sermaye tüketimleri (amortismanlar) çıkarılarak toplamlar bulunmuştur. Gayrisafi sabit sermaye yatırımlarına, edinimlerden kullanılmış değerlerin indirilmesi dahildir.
Gelirin oluşumu hesabı, gayrisafi faaliyet fazlası ve karışık gelir formunda ölçülen mukim üreticilerde olan gelir çoğalmasını gösterir. Gayrisafi faaliyet fazlası ise, faktör maliyetleri ile GSYİÜretimden işçilik bedellerinin çıkarılmasıyla hesaplanır. Genel idare istatistiklerinde bu kavram temel maliyetler olarak toplanan genel idare gayrisafi çıktısı olarak sabit sermaye tüketimi anlamına gelir. Gayrisafi temel gelir ise, temel geliri doğuran faaliyetlerinden ziyade gelir elde eden olarak mukim birimlerin kapasiteleri üzerine odaklaşır.

Tablo:10
ŞİRKETLER MUHASEBESİ

Cari fiyatlarla (milyar DKK 1989 1992 1994 1995 1996 1997
Üretim Hesabı çıktı 888.8 988.0 1067.6 1114.7 1160.3 1229.6
-Ara tüketim 483.9 519.5 554.9 580.8 598.6 640.5
Gayrisafi Katma Değer (GSKD) 405.0 468.5 512.6 533.9 561.7 589.0
-Sabit sermaye tüketimi 68.5 82.9 84.3 90.6 97.5 103.5
Net Katma Değer 336.5 385.6 428.3 443.3 464.2 485.6
Gelirin Oluşumu: GSKD 405.0 468.5 512.6 533.9 561.7 589.0
-Üretimdeki diğer vergiler-sübvansiuonlar -2.3 -5.6 -2.0 -2.6 -3.6 -1.4
Faktör maaliyetleriyle GSYİH 407.3 474.1 514.6 536.5 565.3 590.4
-İşçilik bedelleri (mukim üreticilerce ödenen) 264.8 295.0 302.8 321.1 334.6 358.1
Gayrisafi Faaliyet fazlası 142.5 179.0 211.8 215.4 230.7 232.3
+Net varlık gelirler 9.3 -0.3 7.7 11.9 5.3 11.1
-Dolayı ölçülen Mali aracılık hizmetleri 33.1 30.4 32.2 30.8 30.2 30.5
Gayrisafi Temel Gelir 118.7 148.3 187.3 196.5 205.7 212.9
+Şirket gelirlerine dağılımı,ödenebilir 29.6 37.1 25.9 24.4 26.6 30.2
+Direk yabancı yatırımların gelirleri,harcama -1.0 -1.2 -0.8 -1.3 -1.3 -1.3
Gayrisafi girişim geliri 148.3 185.4 212.4 219.5 231.0 241.8
GSTG 118.7 148.3 187.3 196.5 205.7 212.9
+Gelir, refah vb. cari vergiler - - - - - -
+Sosyal Güvenlik katkıları 17.0 21.4 29.2 25.7 30.7 33.6
+Diğer transferlerden ziyade sosyal yardımlar - - - - - -
+Diğer cari transferler 32.9 42.7 40.5 35.8 43.8 42.4
Gayrisefi Toplam Gelir 168.6 212.3 257.1 258.0 280.3 289.0
Cari gelir, refaht vb. vergiler 16.1 13.8 19.6 20.6 20.6 20.6
+Sosyal Güvenlik katkıları - - - - - -
+Diğer transferlerden ziyade sosyal yardımlar 12.3 16.3 17.7 19.4 20.4 21.8
+Diğer cari transferler 32.7 41.4 39.8 36.0 45.3 42.3
Gayrisafi Toplam Harcamalar 61.1 71.4 77.1 76.0 86.2 84.7
Gayrisafi Kullanılabilir gelir 107.5 140.9 179.9 182.0 194.0 204.3
-Emeklilik Fonları Henehalkı payları değişiklikleri uyarlaması 4.6 5.1 11.5 6.4 10.3 11.8
Gayrisafi Tasarruf 102.8 135.8 168.4 175.7 183.7 192.4
+Net sermaye transferleri 0.1 -0.8 2.1 1.4 1.0 1.1
Net Varlıktaki değişimler (sermaye transferi ve tasarruflar nedeniyele) 102.9 135.0 170.0 177.1 184.7 193.6
-Gayrisafi sabit sermaye yatırımları 116.5 113.9 118.8 135.6 143.8 163.4
-Stoklardaki değişimler 4.2 0.0 2.3 2.4 1.7 3.2
-Üüretilmeyen, mali olmayan varlık edinimleri (net) 1.0 -0.1 0.1 -1.0 -2.1 -2.1
Net Ödünç verme -18.8 21.2 49.3 40.1 41.2 29.1
*Kaynak :statistical ten-year review 1999, s. 113.
**1995-1997 yılı rakamları geçicidir.
***Gayrisafi faaliyet fazlasında, Gayrisafi temel gelirde, Gayrisafi kullanılabilir gelirde, Gayrisafi tasarruflarda sabit sermaye tüketimleri (amortismanlar) çıkarılarak toplamlar bulunmuştur. Gayrisafi sabit sermaye yatırımlarına, edinimlerden kullanılmış değerlerin indirilmesi dahildir.

Kullanılabilir gelirin amacı, milli gelirin nihai tüketimle tasarruf arasındaki karşılığını göstermektir. Bu, gayrisafi temel gelire, cari gelir ve refah vergileri, cari transferler eklenerek ulaşılır. Nihai tüketimle tasarruflar arasındaki farklılık, aynı dönemde oluşan gelirin tüketim zamanı ile ilgilidir.

Tablo:11
HANE HALKI MUHASEBESİ

Cari fiyatlarla, (milyar DKK) 1989 1992 1994 1995 1996 1997
Üretim Muhasebesi: Çıktı 226.3 234.0 247.0 257.1 266.4 277.4
-Ara tüketim 85.4 83.8 88.2 91.2 94.8 100.0
Gayri Safi Katma Değer (GSKD) 140.9 150.2 158.8 165.9 171.6 177.4
-Sabit semaye tüketimi 35.9 37.1 37.2 40.7 46.1 50.4
Net Katma Değer 105.1 113.1 121.7 125.1 125.5 127.0
Gelirin Oluşumu: GSKD 140.9 150.2 158.8 165.9 171.6 177.4
-Üretimdeki diğer vergiler-sübvansiyonlar 0.6 1.1 -0.3 -0.9 -1.4 -1.2
Faktör maliyetleriyle GSYİH 140.3 151.3 159.1 166.8 173.0 178.6
-İşçilik bedelleri (mukim üreticilerce ödenen 34.3 34.9 38.4 40.6 42.6 45.5
Gayrisafi faaliyet fazlası ve karışık gelir 105.4 116.4 120.7 126.2 130.4 133.1
+İşçilik bedelleri (mukimlerce alınan) 448.8 491.4 514.3 541.5 565.8 599.6
+İthalat ve üretim vergileri - - - - - -
+Subvansiyonlar - - - - -
+Net varlık geliri -20.4 -18.9 -13.8 -8.1 -9.0 -11.7
Gayrisafi Temel Gelir 529.7 588.9 621.2 659.6 687.2 721.0
+Gelir,refah vb.cari gelir - - - - - -
+Sosyal Güvenlik katkıları - - - - - -
+Diğer transferler dışındaki sosyal yardımlar 153.0 184.6 222.7 226.1 231.4 233.1
+Diğer cari transferler 8.5 10.7 17.4 17.1 20.8 23.2
Gayrisafi Toplam Gelir 691.3 784.2 861.3 902.8 939.4 977.3
Gelir efah vb. cari vergiler 220.8 244.3 278.5 287.7 305.0 315.2
+Sosyal Güvenlik katkıları 34.9 43.7 57.5 53.6 59.9 63.8
+Diğer transferler dışındaki sosyal yardımlar - - - - - -
+Diğer cari transferler 10.8 14.8 21.1 21.4 22.5 22.7
Gayrisafi Toplam Harcamalar 266.6 302.8 357.1 362.6 387.4 401.7
Gayrisafi kullanılabilir gelir (GSKD) 424.8 481.4 504.2 540.3 552.0 575.6
+Sosyal transferler 134.3 153.7 166.3 174.7 185.1 192.4
Ayarlanmış Gayrisafi Kullanılabilir Gelir 559.1 635.1 670.5 714.7 737.1 767.9
+Emeklilik fonu rezervlerinde hanehalkı net payı değişikliklerinin uyarlanması 4.6 5.1 11.5 6.4 10.3 11.8
-Gerçek bireysel tüketim 527.6 592.9 660.1 690.3 723.1 762.2
Gayrisafi Tasarrufları 36.2 47.2 21.9 30.8 24.3 17.6
GSKD 424.8 481.4 504.2 540.3 552.0 575.6
+Emeklilik fonu rezervlerinde hanehalkı net payı değişikliklerinin uyarlanması 4.6 5.1 11.5 6.4 10.3 11.8
-Bireysel tüketim harcamaları 393.3 439.3 498.8 515.9 538.0 596.9
Gayrisafi tasarruf 36.2 47.2 21.9 30.8 24.3 17.6
+Net sermaye transferi 0.3 0.4 -1.3 -2.2 -1.3 -1.0
Sermaye transferleri ve tasarruflar nedeniyle ne değerde değişimler 36.5 47.7 20.5 28.6 23.0 16.5
-Gayrısafi sabit sermay yatırımı 32.1 30.3 32.2 35.2 37.2 41.6
-Stoklardaki değişimler -0.5 -0.3 -0.4 0.1 0.1 -0.1
-Üretilmeyen, mali olmayan varlık edinimleri (net) -0.3 0.1 -0.1 1.0 2.1 2.1
Net Ödünç Verme 5.1 17.6 -11.1 -7.8 -16.4 -27.1
*Kaynak :statistical ten year review 1999, s. 114.
**Hane halkına hizmet veren kar amacı gütmeyen kuruluşlar dahildir. 1995-1997 yılı rakamları geçicidir.
*** Gayrisafi temel gelirlerde, Gayrisafi kullanılabilir gelirlerde, ayarlanmış gayrisafi kullanılabilir gelirde ve Gayrisafi tasarruflarda sabit sermaye tüketimleri (amortismanlar) çıkarılarak toplamlar bulunmuştur. Gayrisafi sabit sermaye yatırımlarına iktisapların kullanılmış değerleri düşülmüştür.

Sermaye hesabı, sermaye yatırımları, dış dünyaya sermaye transferleri ile net ödünç vermeler arasındaki tasarrufların şeklini gösterir. Net ödünç verme, genellikle mali tasarruflar olarak adlandırılan toplam cari dengeyi gösterir. Eğer net ödünç verme negatif bir işaret veriyorsa, gayrisafi milli kullanılabilir gelir dönem boyunca nihai tüketim ve yatırım faaliyetlerini karşılayamıyor demektir. Bu durumda, dış borçlanma kaçınılmazdır.

Tablo:12
FAALİYET TÜRLERİNE GÖRE ÜRETİM

Cari fiyat. (milyar DKK) 1989 1992 1995 1996 1997 1998 1989 (%) 1998 (%)
Toplam 1332.3 1467.7 1650.9 1720.5 1812.7 1873.2 100 100
Genel idare 217.2 245.7 279.1 293.8 305.7 320.2 16.3 17.1
Tarım,balık.veMad 75.0 74.4 77.4 82.0 86.2 77.4 5.6 4.1
Tar,bah.,ormancılık 60.7 58.3 62.2 63.3 63.9 59.5 4.6 3.2
Balıkçılık vb. 5.1 4.9 4.4 4.4 5.0 5.2 0.4 0.3
Madencilik 9.2 11.2 10.8 14.3 17.3 12.7 0.7 0.7
İmalat San. 358.5 377..2 431.0 443.0 465.1 478.2 26.9 25.5
Gıda,içki, tütün 107.7 116.4 115.1 114.9 121.4 119.9 8.1 6.4
Tekstil, giyim, deri 16.1 17.3 16.7 15.7 15.1 15.3 1.2 0.8
Ağaç ürün.bas.yayın 44.6 45.3 50.6 54.5 56.8 59.2 3.3 3.2
Kim. ve plas.rünleri 48.2 52.1 59.8 64.5 68.1 68.4 3.6 3.7
Diğer meta. olmay. mine. Ürünler 13.5 13.4 15.6 16.2 17.7 18.3 1.0 1.0
Tem. Ve işlen. met. ürün. 110.0 120.3 148.7 153.2 161.4 171.1 8.3 9.1
Mob. ve diğer ürün 18.3 20.6 24.4 24.1 24.6 25.9 1.4 1.4
Elektrik,gazve su arzı 24.8 29.5 32.0 34.3 34.4 33.4 1.9 1.8
İnşaat 103.9 99.8 111.4 122.9 133.9 138.5 7.8 7.4
Tüm tic., otel,lokan. 169.3 199.5 228.2 236.1 248.2 260.3 12.7 13.9
Motor. taşıt. tam. ve sat. 21.2 25.0 31.3 32.9 34.3 35.9 1.6 1.9
Mot. taşt. har. arac. ve top. tic 85.0 95.8 110.8 114.2 121.2 125.0 6.4 6.7
Mot. taşt. har. pere. tic.ta. 41.2 53.1 56.4 57.7 60.4 64.4 3.1 3.4
Otel ve lokantacılık 21.8 25.6 29.7 31.3 32.3 35.0 1.6 1.9
Ulaşım, depolama, iletişim 116.7 126.8 143.3 147.1 156.5 163.8 8.8 8.7
Ulaşım 95.0 101.5 117.5 123.1 130.1 134.9 7.1 7.2
Post. ve telekom. 21.7 24.4 25.9 24.0 26.4 28.9 1.6 1.5
Mali arac. hizmetleri vb. 234.5 262.4 293.7 302.8 321.7 337.5 17.6 118.0
Mal. arac. ve sigr. 58.3 57.3 64.8 65.9 71.8 74.3 4.4 4.0
Eml. ve kira. faal. 102.6 118.5 130.2 133.1 139.6 145.2 7.7 7.7
Diğer iş faaliyetleri 73.6 86.5 98.6 103.8 110.3 118.0 5.5 6.3
Kamu ve kişisel hizmetler 249.7 290.0 334.0 352.4 366.9 384.1 18.7 20.5
Kamu idareleri vb. 69.3 81.5 92.4 97.3 101.2 106.2 5.2 5.7
Eğitim 49.1 54.2 62.9 65.8 68.4 71.4 3.7 3.8
Sağlık bakım faaliyetleri 40.9 47.6 55.3 58.3 60.7 63.8 3.1 3.4
Sosyal işler 51.1 56.7 64.4 67.8 70.5 73.5 3.8 3.9
Diğer belediye,toplumsal ve kişisel hizmetler 39.2 50.0 59.0 63.2 66.2 69.1 2.9 3.7
*KAYNAK: Statisticial ten-year review 1999, s. 114
**1995-1998 yılları rakamları geçicidir.

Faaliyet türlerine göre gayrisafi katma değer tablosu, ekonominin 26 faaliyet gurubunda fonksiyonel tanımlama yapmaktadır. Dolaylı ölçülebilen mali aracılık hizmetleri, faiz farkları kadar banka faiz ödemeleri ile faiz tahsilatları arasında farklılık içerir. Bu sanayilere göre toplam gayrisafi katma değerden çıkarılır. Amaç, her sanayinin ara tüketimleri içi tahmin edilen tutarlarına elimine etmek ve mali aracı kurumların üretim değerlerinde faiz farklılıklarını kaldırabilmektedir.

Tablo:13
FAALİYET TÜRLERİNE GÖRE GAYRİSAFİ KATMA DEĞER

Cari fiyatlarla, Milyar DKK 1989 1992 1995 1996 1997 1998 1989 (%) 1998 (%)
Top. gayris. Katm. Değ. (GSKD) 637.7 768.2 870.3 913.9 955.9 992.2 100 100
Genel idare 161.0 179.9 201.4 210.9 219.9 229.4 23.9 23.1
Tarım. Balıkçılık, madencilik 39.2 37.7 40.0 43.4 45.6 37.7 5.8 3.8
Tarım, bahçecilik, ormancılık 29.7 26.8 30.1 30.2 29.0 25.9 4.4 2.6
Balıkçılık 2.8 2.7 2.6 2.7 3.2 3.1 0.4 0.3
Madencilik 6.7 8.2 7.3 10.5 13.4 8.7 1.0 0.9
İmalat 122.4 137.8 157.2 162.7 166.1 175.6 18.2 17.7
Gıda içki ve tütün 22.7 26.5 28.3 26.6 27.6 31.2 3.4 3.1
Tekstil, giyim ve deri 5.9 6.4 6.3 5.7 5.2 5.1 0.9 0.5
Ağaç ürünleri, basım ve yayın 17.7 18.9 22.6 25.7 25.3 28.0 2.6 2.8
Kimyasal ve plastik ürünler 16.4 18.7 21.1 22.8 22.5 24.3 2.4 2.5
Metal olmayan mineral ürünleri 6.0 5.9 7.2 7.5 8.2 8.1 0.9 0.8
Tem.met. ve işlenmiş metal ürünleri 45.8 52.1 62.3 65.0 68.0 70.2 6.8 7.1
Mobilya ve diğer imalat 7.8 9.2 9.4 9.4 9.3 8.6 1.2 0.9
Elektrik, gaz ve su arzı 14.2 18.4 20.4 21.9 22.0 21.2 2.1 2.1
İnşaat 38.7 38.0 40.8 46.0 50.0 52.8 5.7 5.3
Tüm ticaret, otel ve lokantacılık 95.5 117.0 132.9 140.0 145.1 151.5 14.2 15.3
Motorlu araçlar tamir ve satışlar 9.4 11.9 15.3 16.0 16.1 16.6 1.4 1.7
Toptan tic.ve aracılık (mot.araç hariç 47.5 56.6 63.6 67.1 69.8 72.3 7.0 7.3
Perekande tic.ve racılık (mot.araç hariç 28.4 36.6 39.0 40.3 41.8 43.8 4.2 4.4
Otel ve lokantacılık 10.3 11.9 15.0 16.5 17.4 18.8 1.5 1.9
Ulaşım, depolama ve iletişim 53.6 61.8 65.3 66.2 73.2 78.7 8.0 7.9
Ulaşım 39.4 44.1 47.2 49.5 54.8 58.4 5.8 5.9
Posta ve telokominikosyon 14.2 17.7 18.1 16.7 18.4 20.3 2.1 2.0
Mali aracılık hizmetleri 162.6 179.3 204.5 212.1 222.2 234.0 24.1 23.6
Mali arcılık ve sigorta 38.7 36.9 41.7 43.6 45.0 47.9 5.7 4.8
Emlak ve kiralama faaliyetleri 78.1 89.1 102.3 104.0 109.1 114.0 11.6 11.5
Diğer iş faaliyetleri 45.8 53.3 60.5 64.6 68.1 72.1 6.8 7.3
Kamusal ve kişisel hizmetler 180.7 208.7 239.9 251.8 262.1 273.3 7.3 7.5
Kamu idareleri 49.0 56.5 64.8 67.6 70.4 74.3 5.7 5.7
Eğitim 38.2 42.0 49.7 51.6 53.8 56.4 5.7 5.7
Sağlık bakım hizmetleri 30.4 34.6 39.2 41.2 43.1 45.1 4.5 4.5
Sosyal işler faaliyetler 41.0 45.8 48.6 50.8 52.9 55.1 6.1 5.6
Diğer bel.,sosyal ve kiş. faali. 22.1 29.9 37.6 40.5 42.0 42.4 3.3 4.3
Dolaylı ölçülebilen mali aracılık hizmetleri -33.1 -30.4 -30.8 -30.2 -30.5 -32.7 -4.9 -3.3
Kaynak : Statistical ten year review 1999, s 116
** 1995-1998yılları rakamları geçicidir.

İşçilik bedelleri, maaş ve üsretler, işçi ve işveren sosyal güvenlik katkı payları ve alanların milliyetlerine bakılmaksızın Danimarkada ödenen diğer ücret sayılabilen ödemeleri içerir. 10 yıllık süreç içerisinde genel idarenin ödediği işçilik bedellerinin toplam işçilik bedelleri içindeki payı, değişmemiştir. Bu pay tarı, imalat sanayi, inşaat sektöründe düşmüş, ticaret, mali racılık hizmetleri ve kamu ve kişisel hizmetler sektöründe ise artmıştır. Buna mukabil, 10 yıllık süreçte toplam yaratılan gayrisafi katma değer içerindeki gayrisafi datma değer payları, genel idare, tarımda, aşaatta, mali aracılık hizmetlerinde ve ulaştırma sektöründe düşmüş, ticaret ve kamu ve kişisel hizmetler sektöründe artmıştır.



Tablo:14
FAALİYET TÜRLERİNE GÖRE İŞÇİLİK BEDELİ

Cari fayatlarla, Milyar DKK 1989 1992 1995 1996 1997 1998 1989 (%) 1998 (%)
Toplam işçilik bedelleri 441.4 487.6 536.7 561.0 596.3 632.9 100 100
Genel idare 141.7 157.7 174.9 183.9 192.7 203.1 32.1 32.1
Tarım, bakancılık, madencilik 8.0 8.3 8.1 8.4 8.8 9.1 1.8 1.4
Tarım, bahçecilik, ormancılık 6.0 6.3 6.1 6.3 6.9 7.2 1.4 1.1
Balıkçılık, 1.1 1.1 0.9 1.0 1.0 1.0 0.3 0.2
Madencilik 0.9 0.9 1.0 1.1 1.0 1.0 0.2 0.2
İmalat 90.1 98.1 105.5 107.8 113.8 118.5 20.4 18.7
Gıda içki ve tütün 16.5 17.7 18.2 18.3 18.8 18.7 3.7 3.0
Tekstil, giyim ve deri 4.3 4.3 3.7 3.6 3.4 3.4 1.0 0.5
Ağaç ürünleri, basım ve yayın 13.9 14.6 15.3 15.7 16.7 17.3 3.1 2.7
Kimyasal ve plastik ürünler 9.6 11.6 12.9 13.6 15.0 16.4 2.2 2.6
Metal olmayan mineral ürünleri 4.1 4.1 4.7 4.6 5.0 5.3 0.9 0.8
Tem.met. ve işlenmiş metal ürünleri 36.4 39.7 44.4 45.6 47.8 50.1 8.2 7.9
Mobilya ve diğer imalat 5.4 6.1 6.3 6.4 7.0 7.3 1.2 1.2
Elektrik, gaz ve su arzı 3.6 4.5 4.6 4.7 4.9 5.0 0.8 0.8
İnşaat 29.1 28.5 33.4 34.2 37.3 39.5 6.6 6.2
Tüm ticaret, otel ve lokantacılık 65.7 72.4 82.1 86.7 93.3 99.6 14.9 15.7
Motorlu araçlar tamir ve satışlar 6.7 7.7 9.3 10.0 11.0 11.6 1.5 1.8
Toptan tic.ve aracılık (mot.araç hariç 33.2 36.3 40.6 42.7 46.0 49.0 7.5 7.7
Perekande tic.ve racılık (mot.araç hariç 19.0 20.8 23.2 24.4 25.7 27.1 4.3 4.3
Otel ve lokantacılık 6.8 7.6 9.0 9.5 10.6 11.9 1.5 1.9
Ulaşım, depolama ve iletişim 34.0 38.2 39.2 41.8 44.4 45.7 7.7 7.2
Ulaşım 24.2 27.3 29.1 30.3 32.1 32.7 5.5 5.2
Posta ve telokominikosyon 9.8 11.0 10.2 11.5 12.3 13.0 2.2 2.1
Mali aracılık hizmetleri 56.1 61.9 67.7 71.0 75.0 82.0 12.7 13.0
Mali arcılık ve sigorta 21.9 24.1 23.8 24.3 24.9 26.1 5.0 4.1
Emlak ve kiralama faaliyetleri 5.0 5.6 6.1 6.4 7.0 7.4 1.1 1.2
Diğer iş faaliyetleri 29.2 32.2 37.9 40.3 43.0 48.6 6.6 7.7
Kamusal ve kişisel hizmetler 154.7 175.6 196.0 206.6 218.7 233.4 35.1 36.9
Kamu idareleri 39.3 45.4 52.3 55.0 58.2 62.2 8.9 9.8
Eğitim 34.7 37.9 43.1 45.3 47.9 50.7 7.9 8.0
Sağlık bakım hizmetleri 26.2 29.7 32.1 33.8 35.8 38.6 5.9 6.1
Sosyal işler faaliyetler 37.5 41.5 44.2 46.5 49.3 52.6 8.5 8.3
Diğer bel.,sosyal ve kiş. faali. 17.1 21.0 24.3 26.0 27.6 29.4 3.0 4.6
*Kaynak : Statisticial ten year review 1999, s. 117
** 1995-1998 yılları rakmaları geçicidir.

Gayrisafi Faaliyet Geliri, Gayrisafi katma değerden işçilik bedelleri ve üretimdeki diğer vergiler çıkarılarak hesaplanmaktadır. Gelir, bağımsız çalışanların yaptıkları işçilik bedeli karşılıkları, sermaye ekipmanları ve sabit sermaye tüketimleri (amortsmanlar) dan elde edilir. Genel idarede de buna benzer sabit sermaye tüketimleri vardır. 10 yıllık süreçte, genel idaredeki, tarımdaki, inşaattaki, ulaştırmadaki, mali aracılık hizmetlerindeki gayrisafi faaliyet gelirinin toplam gayrisafi faaliyet geliri içindeki payları azalmış; imalat sanayinin, enerjinin ve ticaretin payı artmıştır. Gayrisafi faaliyet geliri içindeki payının en çok arttıran sektör imalat sanayi sonrada ticaret olmuştur. İmalat sanayinde de başı temel maddeler ve işlenmiş metal ürünleri çekmiş, bunu ağaç ürünleri ve gıda sanayi izlemiştir.



Tablo:15
FAALİYET TÜRLERİNE GÖRE GAYRİSAFİ FAALİYET GELİRİ

Cari fiyatlarla, Milyar DKK 1989 1992 1995 1996 1997 1998 1989 (%) 1998(%)
Gayrisafi Faaliyet Geliri 237.7 286.9 335.5 356.2 360.0 355.8 100 100
Genel idare 18.9 21.9 24.7 25.3 25.1 25.1 8.1 7.*
Tarım, bakancılık, madencilik 31.7 30.5 33.0 36.3 37.9 29.4 7.2 4.*
Tarım, bahçecilik, ormancılık 24.2 21.5 25.0 25.0 23.2 19.4 5.5 3.1
Balıkçılık, 1.7 1.7 1.7 1.8 2.2 2.2 0.4 0.4
Madencilik 5.9 7.3 6.3 9.5 12.4 7.8 1.3 1.2
İmalat 34.2 41.9 53.4 56.9 53.9 58.4 7.7 9.2
Gıda içki ve tütün 6.8 9.5 10.7 9.1 9.1 13.0 1.5 2.1
Tekstil, giyim ve deri 1.7 2.2 2.7 2.3 1.9 1.8 0.4 0.3
Ağaç ürünleri, basım ve yayın 4.1 4.7 7.5 10.2 8.6 10.8 0.9 1.7
Kimyasal ve plastik ürünler 6.9 7.3 8.3 9.3 7.6 8.0 1.6 1.3
Metal olmayan mineral ürünleri 2.0 1.9 2.5 2.9 3.2 2.8 0.4 0.4
Tem.met. ve işlenmiş metal ürünleri 10.1 13.1 18.6 20.1 21.1 20.6 2.3 3.3
Mobilya ve diğer imalat 2.5 3.3 3.1 3.1 2.3 1.3 0.6 0.2
Elektrik, gaz ve su arzı 10.6 14.0 15.8 17.2 16.9 16.2 2.4 2.6
İnşaat 10.0 10.0 7.6 12.0 12.6 13.4 2.3 2.1
Tüm ticaret, otel ve lokantacılık 30.6 47.2 51.5 54.3 52.0 52.2 6.9 8.2
Motorlu araçlar tamir ve satışlar 2.8 4.5 6.0 6.0 4.9 4.9 0.6 0.8
Toptan tic.ve aracılık (mot.araç hariç 14.6 21.8 23.0 24.5 23.4 23.2 3.3 3.7
Perekande tic.ve racılık (mot.araç hariç 9.5 16.4 16.3 16.6 16.7 17.0 2.2 2.7
Otel ve lokantacılık 3.8 4.5 6.1 7.2 7.0 7.1 0.9 1.1
Ulaşım, depolama ve iletişim 20.2 25.5 27.4 25.8 29.4 33.9 4.6 5.4
Ulaşım 15.7 18.6 19.7 20.8 23.6 26.9 3.6 4.2
Posta ve telokominikosyon 4.5 6.8 7.8 5.0 5.8 7.0 1.0 1.1
Mali aracılık hizmetleri 103.0 114.2 134.2 139.1 144.8 146.6 23.3 23.2
Mali arcılık ve sigorta 15.9 10.8 16.1 17.6 18.3 19.6 3.6 3.0
Emlak ve kiralama faaliyetleri 70.2 81.8 95.0 96.7 101.1 103.4 15.9 16.3
Diğer iş faaliyetleri 16.9 21.6 23.1 25.8 25.5 23.9 3.8 3.8
Kamusal ve kişisel hizmetler 26.5 33.9 43.3 44.8 42.9 38.5 6.0 6.1
Kamu idareleri 9.5 10.9 12.0 12.2 11.7 11.5 2.2 1.8
Eğitim 3.4 4.0 6.3 6.1 5.5 5.2 0.8 0.8
Sağlık bakım hizmetleri 4.3 5.1 6.7 7.0 6.6 6.0 1.0 0.9
Sosyal işler faaliyetler 3.5 4.2 3.9 3.9 3.2 1.9 0.8 0.3
Diğer bel.,sosyal ve kiş. faali. 5.8 9.7 14.4 15.6 16.0 13.9 1.3 2.2
Dolaylı ölçülen mali aracılık hizmetleri -33.1 -30.4 -30.8 -30.2 -30.5 -32.7 -7.5 -5.2

Özel tüketim harcamaları, mal ve hizmet alımları biçiminde gerçekleşen hane halkının nihai tüketim harcamalarıdır. Hane halkının nihai tüketim harcamaları 10 grupta sınıflandırılmıştır. Cari fiyatlarla düzenlenen toplam özel tüketim harcamaları içinde, örgüt üyelik aidatları payı artmıştır. Hane halkının tüketiminde bulunan genel olarak mallar ve hizmetler arasındaki oran ise, bu süre içinde malların lehine gelişmiştir. Bununla birlikte, malların dayanaklı, yarı dayanıklı ve dayanıksız olarak sınıflandırılması halinde dayanıklı mallarda tüketim payları artmış, yarı dayanaklı ve dayanıksız mallarda tüketim payları artmış, yarı dayanıklı ve dayanıksız mallarda ise bu oranlar azalmıştır.

Tablo:16
ÖZEL TÜKETİM HARCAMALAR

Cari fiyatlarla Milyar DKK 1989 1992 1995 1996 1997 1998 1989 % 1998 %
Toplam özel tüketim harcamalrı 393.3 439.3 515.9 538.0 569.9 600.1 100 100
Üyelik aidatları vb. 6.0 7.1 8.9 9.5 10.1 11.0 1.5 1.8
Toplam hane halkı tük. Harcamaları 387 432.1 507.0 528.5 559.7 589.0 98.5 98.2
Turizm gelirleri -18.9 -25.8 -20.9 -20.2 -21.3 -22.1 -4.8 -3.7
Turizm giderleri 18.1 19.9 19.7 19.6 22.5 24.4 4.6 4.1
Danimarka içinde tük. Harcamaları 388.1 438.1 508.2 529.1 558.6 586.7 98.7 97.8
İçki ve tütün 29.8 32.2 33.8 34.9 38.0 39.9 7.6 6.6
Gıda 51.4 56.8 62.3 62.9 65.2 67.2 13.1 11.2
Giyim 21.6 23.4 26.8 28.3 30.1 31.4 5.5 5.2
Mesken 83.8 97.8 107.8 110.6 114.2 118.8 21.3 19.8
Elektrik gaz ve diger yakıtlar 21.8 25.4 29.4 31.7 33.7 35.9 5.5 6.0
Döşeme ve diğer ev eşyaları 22.4 24.1 29.2 31.0 32.3 34.2 5.7 5.7
Sağlık ürünleri ve hizmetleri 9.0 10.8 12.7 13.4 14.1 15.0 2.3 2.5
Taşıt alımları 13.5 15.8 28.2 30.2 31.9 34.5 3.4 5.7
Diğer ulaşım ve iletişim 40.5 44.2 46.9 49.1 54.6 54.6 10.3 9.1
Dinlenme ve kültür 38.5 43.9 55.4 58.5 63.4 66.1 9.8 11.0
Diğer mal ve hizmetler 55.6 63.6 75.7 78.4 81.0 89.2 14.1 14.9
Mallar 205.2 225.2 270.2 283.2 297.1 311.2 52.2 51.9
Dayanıklı 33.4 37.7 58.0 61.6 63.9 68.4 8.5 11.4
Yarı dayanıklı 45.6 50.2 58.2 60.8 64.3 67.5 11.6 11.2
Dayanıksız 126.1 138.1 154.0 160.8 168.9 175.4 32.1 29.2
Hizmetler 182.9 212.1 238.0 245.9 261.5 275.5 46.5 45.9
Mesken 83.8 97.8 107.8 110.6 114.2 118.8 21.3 19.8
Diğer hizmetler 9.0 114.3 130.2 135.3 147.2 156.7 25.2 26.1
Toplam devlet tüketim harcamaları 204.6 229.2 259.2 273.7 283.2 297.7
Bireysel tüketim harcamaları 134.3 153.7 174.5 185.1 192.4 202.4
Toplumsal tüketim harcamaları 70.2 75.5 84.8 88.5 90.9 95.3
Gerçek bireysel tüketim harcamaları 527.6 592.9 690.3 723.1 762.2 802.5



ÖDEMELER DENGESİ VE DIŞ BORÇLAR
Ödemeler dengesi ve dış borçlar konusundaki veriler aşağıda bir tablo halinde özetlenmiştir.

Tablo:17
ÖDEMELR DENGESİ VE DIŞ BORÇLAR

Milyon DKK 1989 1992 1995 1996 1997 1998
Gayrisafi gelir 328 651 431 709 431 377 514 696 558 221 559 844
Emtia fob 212 749 248 335 282 651 294 651 317 650 317 287
Hizmetler 67 458 81 219 78 797 83 754 92 938 97 989
Deniz taşımacılığı 23 407 26 481 35 390 38 852 46 347 48 271
Seyahat 18 586 25 677 20 577 19 858 21 023 21 521
Diğer 25 465 29 061 22 830 25 044 25 570 28 193
İşçilik bedelleri 4 644 5 259 6 697 6 654 5 637 5 540
Varlık gelirleri 26 641 75 874 103 094 108 622 118 214 115 868
Cari transferler 17 159 21 022 21 138 21 016 23 781 23 162
AB kurumları 9 324 10 287 11 507 10 653 10 105 9 977
Diğer 7 835 10 735 9 631 10 363 13 676 13 185
Gayrisafi harcamalar 338 937 408 100 480 100 497 215 552 166 575 785
Emtia fob 193 190 203 619 245 325 249 141 282 172 294 242
Hizmetler 62 484 65 766 73 971 78 858 90 747 102 253
Deniz taşımacılığı 26 693 26 866 35 209 38 143 45 387 44 468
Seyehat 22 451 24 432 24 451 24 494 27 783 30 307
Diğer 13 340 14 468 14 311 16 221 17 576 27 476
İşçilik bedelleri 1 449 1 679 1 982 2 044 2 444 2 334
Varlık gelirleri 58 667 109 666 128 044 134 472 143 988 143 579
Cari transferler 23 146 28 083 30 778 32 700 32 814 33 378
AB kurumları 8 037 9 034 10 033 10 518 11 910 13 577
Diğer 15 109 19 049 20 745 22 182 20 904 19 801
Fazla -10 285 22 896 12 277 17 482 6 058 -15 942
Dışarıdan net sermaye transferleri 1 162 109 -349 158 824 191
Net ödünç verme -9 123 23 005 11 928 17 640 6 882 -15 753
Dışarıdan net finansal işlemler -18 537 -24 133 1 425 3 208 36 135 13 427
Mrk.bank.Dövizrezerv. artışlar -27 660 -1 128 13 353 20 848 43 017 -29 180
Cari işlemler dengesi (GSYİH’nin yüzdesi) -1.3 2.6 1.2 1.6 0.5 -1.4


Ödemler dengesi istatistikleri, dış ticaret, Merkez bankası bilgileri, mali kurumlar ve ticaret şirketleri istatistiklerine dayalıdır. Bunlar, tahminlerle birlikte doğrudan bilgi sağlarlar.
Sermaye hareketleri ve yatırımlar ve uluslar arası kredi ve bağışlar nedeniyle dıştan içe ve içten dışa oluşan parasal akımlar izlenir. Cari işlemler dengesinde bir açığın oluşması halinde, ya kamu ve özel net varlıklarda ya da Danimarka döviz rezervlerinde değişim sadece sermaye hareketleriyle de meydana gelebilir. Genel idari veya şirketlerdışarıdan borçlanabilir veya Danimarka tahvilleri dışarıda satılabilir. Her iki halde de dış dengenin bozulmasını ifade eder ve buna mukabil döviz pozisyonu iyileşir. Mukim olmayanlara kredi verilmesi ve dışardan sağlanan kredilerin ödeme taksitleri dış dengeyi iyileştirir.

Tablo:18
SERMAYE HAREKETLERİ

Milyar DKK, 31 Aralık itibariyle 1989 1992 1995 1996 1997 1998
Toplam aktifler 452 676 718 891 1 098 1 228
Özel (Banka sektörü hariç) 155 292 311 399 481 587
Tahviller vb. 15 31 32 41 52 64
Hisseler 30 35 49 76 121 169
Diğer varlıklar 110 226 230 282 308 355
Kamu sektörü 12 21 23 28 35 41
Merkezi hükümet 12 17 14 13 13 13
Danimarkada ihraç edl. Thvl. - - - - - -
Diğer varlıklar ... 4 9 15 22 28
Bankalar 239 290 318 377 451 497
Merkez bankası 46 73 66 87 131 103
Toplam pasifler 742 988 984 1 144 1 366 1 508
Özel (Banka sektörü hariç) 247 416 440 498 570 675
Tahviller vb. 23 65 86 122 131 179
Hisseler 8 9 37 55 90 81
Diğer pasifler 216 342 317 321 349 414
Kamu sektörü 244 308 347 384 412 399
Merkezi hükümet 115 104 106 102 104 82
Danimarkada ihraç edilen thvl. 47 186 225 266 294 302
Diğer pasifler 82 18 16 16 14 14
Bankalar 250 236 195 260 383 433
Merkez bankası 1 28 2 2 1 1
Net borçlar (psifler-aktifler) 290 312 266 253 268 280
Özel (Banka sektörü hariç) 92 124 129 99 89 88
Kamu sektörü 232 287 324 356 377 357
Bankalar 11 -54 -123 -117 -68 -64
Merkez bankası -45 -45 -64 -85 -130 -101
Net dış borçlar, GSYİH’nin yüzdesi 36.8 35.1 26.4 23.8 24.0 24.0
Merkez bankası rezervleri, Altın DKK 4 340 3 456 3 531 3 652 3 331 3 934
Özel çekme hakları, IMF (SDR) 1 850 528 880 997 2 291 2 208
Avrupa para birimi (ECU) 4 625 2 757 4 521 4 979 4 790 -
Gayrisafi yabancı aktifler 33180 63 540 53 577 73 624 115 844 89 416
IMF rezerv pozisyonu 2 213 2 975 3 297 3 601 4 310 7 122
Gayrisafi döviz rezervleri 46 208 73 256 65 806 86 853 130 566 102 680
Yabancı pasifler 1 304 28 292 2 200 1 634 876 1 253
Net döviz rezervleri 44 904 44 964 63 606 85 219 129 690 101 427
*Kaynak: Danimarka Merkez Bankası, Statitical ten-year review 1999, s.105
** 1997-1998 yılları rakamları geçicidir.
*** Sermaye hareketlerinde 1990 yılı öncesi istatistikler farklı seriden olduğundan 1991 ve sonrası yıllardaki verilerle mukayese edilmemelidir.

Tablo:19
ÖDEMELER DENGESİ VE DIŞ BORÇLAR

1 2 3 4 5 6 7
1989 24 533 -32 026 -10 286 -1.3 290 000 36.8 56 471
1990 43 619 -34 791 7 020 0.9 282 000 34.2 54 795
1991 52 324 -36 946 11 692 1.4 332 000 38.7 64 315
1992 60 169 -33 792 22 896 2.6 312 000 35.1 60 225
1993 62 769 -30 839 29 282 3.3 291 000 32.3 55 998
1994 51 528 -29 047 17 665 1.8 259 000 26.8 49 658
1995 41 052 -26 107 10 020 1.0 266 000 26.3 50 657
1996 52 300 -26 110 18 722 1.8 253 000 23.8 47 961
1997 37 669 -25 774 6 058 0.5 268 000 24.1 50 615
1998 20 027 -27 958 -14 774 -1.3 280 000 24.0 52 695
*Kaynak: Statistisk Arbog 1999, s.386 Tablo:386
** (1,2,3,5) Milyon DKK, (4,6) GSYİH’nin % si olarak (7) DKK; 1- Mal ve hizmetler dengesi 2- Yatırım gelirleri dengesi 3-4) Cari işlemler, toplamı 5-7) Yıl sonunda net yükümlülükler 7- Kişi başına gelir. 1996-1998 yılları rakamları geçicidir.




Enflasyon:
Son 35 yıl içerisinde Danimarka da enflasyon oranları % 8-10 civarında iken, % 2 civarına inmiştir.
Aşağıdaki grafikte Danimarka’nın 1994-1999 arasındaki enflasyon oranları gösterilmektedir.



3
2,5
2
1,5
1
0,5
0
1994 1995 1996 1997 1998 1999

Tüketici fiyatları endeksi. 1980 yılı 100 olarak kabul edildiğinde, 1998 yılında 207,9 olmuştur. Bu temelde, yıllık ortalama fiyat artışları 1981 yılında % 11.7, 1982 yılında % 10.1, 1983 yılında % 6.9, 1984 yılında % 6.3, 1985 yılında % 4.7, 1986 yılında % 3.6, 1987 yılında % 4.0, 1988 yılında % 4.6, 1989 yılında % 4.8, 1990 yılında % 2.6, 1991 yılında % 2.4, 1992 yılında % 2.1, 1993 yılında % 1.2, 1994 yılında % 2.0, 1995 yılında % 2.1, 1996 yılında % 2.1, 1997 yılında % 2.2 ve 1998 yılında da % 1.9 oranında olmuştur. (Statistik Arbog 1999, s.227 Tablo: 246).
Tüketici fiyat endeksleri, gerçek kişiler tarafından satın alınan mal ve hizmetler için ödenen perakende satış fiyatlarındaki trendleri göstermektedir. Tüketici fiyat endekslerindeki mal gruplarının ağırlık oranları da, milli muhasebe istatistiklerine göre yapılan aile bütçe araştırmaları temel alınarak belirlenmiştir.

spartakus

Tablo:20
FİYAT ENDEKSLERİ


1 1989 1992 1995 1996 1997 1998
Tüketici fiyat endeksi, toplam
( 1980=100) 100 172.9 185.5 195.6 199.7 204.1 207.9
Gida 14.32 164.2 168.5 178.2 181.2 187.5 191.4
İçecek 3.41 162.7 164.1 157.3 160.4 164.7 169.6
Tütün 2.55 158.8 180.6 191.2 201.1 204.1 207.7
Giyim ve ayakkabı 5.36 168.6 177.0 180.0 179.9 181.0 182.6
Mesken kirası 21.94 182.2 207.6 225.4 230.0 236.3 242.1
Akaryakıt ve enerji 5.75 179.1 186.4 185.0 195.8 201.9 207.9
Mobilya ve ev hizmetleri 6.03 165.6 178.7 184.7 187.6 189.6 193.2
Tıbbi bakım ve sağlık harcamaları 2.2 209.7 220.8 230.5 230.7 232.5 235.0
Ulaşım 15.68 175.7 185.1 199.8 204.7 208.4 210.5
Telefon ve posta 2.12 173.6 186.3 186.1 186.1 186.1 184.4
Dinlenme araçları ve eğlence 9.67 171.7 186.3 197.4 200.2 202.1 204.0
Diğer mal ve hizmetler 11.15 172.3 184.1 194.9 199.8 204.6 209.6
Mal ve hizmetler, gayrisafi kira hariç 80.13 170.8 180.6 189.0 193.3 197.1 200.5
Mallar 55.23 165.6 171.7 177.5 181.3 184.6 187.5
Hizmetler 24.90 190.4 212.3 228.4 233.8 239.6 244.4
Net perakende eşya fiyat endeksi, toplam 100 261.4 282.5 296.9 302.7 309.4 314.0
Gıda 14.81 250.5 258.7 274.4 279.0 289.0 294.1
İçecek 2.78 254.0 286.2 295.9 304.4 313.8 320.5
Tütün 0.73 260.4 317.0 374.8 396.0 413.4 434.3
Giyim ve ayakkabı 5.68 227.9 239.5 243.6 243.5 244.9 247.0
Mesken kirası 25.65 273.2 300.4 318.0 323.8 332.5 339.9
Akaryakıt ve enerji 4.36 275.9 287.2 271.7 289.1 295.6 291.3
Mobilya ve ev hizmetleri 6.40 274.4 267.8 277.0 281.4 284.3 289.8
Tıbbi bakım ve sağlık harcamaları 2.34 306.8 331.2 342.9 343.7 346.7 349.9
Ulaşım 12.46 280.5 309.5 334.3 341.7 348.4 348.4
Telefon ve posta 2.27 207.9 223.2 223.1 223.1 223.1 221.1
Dinlenme araçları ve eğlence 10.81 246.2 267.8 283.1 287.7 290.9 293.9
Diğer mal ve hizmetler 11.71 291.2 321.5 342.1 350.3 358.4 367.2
Mal ve hizmetler, gayrisafi kira hariç 74.35 259.3 278.6 292.0 297.9 304.0 307.6
*Kaynak: Statistical ten-year review 1999, s.74
** 1- 1996 Eylül ayında tespit edilen ağırlık oranları.
*** Perakende fiyat endeksi Kasım 1974-Ocak 1975= 100 olarak alınmıştır.
**** 1988-90 yılları 1984 Nisan ayı ağırlık esasına göre. Şubat 1991-Eylül 1996 dönemi de Ocak 1991 ağırlık esasına göre hesaplanmıştır.


1999 yılı tüketici fiyatlarındaki artış % 2,5 düzeyinde olmuştur. 2000 yılı Ocak-Şubat ayları dikkate alındığı zaman ise bu oranın % 3 olduğu görülmektedir.
Enflasyon oranında görülen son yıllardaki bu artışın bir nedeni olarak Danimarka’da ki reel ücret artışlarının AB ülkeleri ortalamasının üstünde olması gösterilmektedir. Diğer bir neden ise dünya petrol fiyatlarındaki artıştır.
Öte yandan iş gücü piyasasında yaşanan sorunlar ve 1998 mart ayındaki genel grev, ücretlerin artması ve buna bağlı olarak Danimarka firmalarının rekabet gücünün gerilemesiyle sonuçlanmıştır. 1999’da uluslararası mali kriz talepteki dengesizlikleri daha da arttırmıştır. Bu son ekonomik gelişmeler yılın ilk yarısında ihracattaki artış hızını frenlemiş, faiz oranlarındaki düşüş ve ithalatta gerileyen fiyatlar tüketimi kamçılamıştır.
İstihdam:
Danimarka ekonomisinin son yıllardaki öncelikli sorunlarından birisi işsizliktir. 1993 te % 12,4 olan işsizlik oranı ekonomik büyümeye paralel olarak düşmektedir. 1996’da % 8,6’ya gerileyen işsizlik oranı, 1997’de % 7.7 1998’de % 6.4 ve 1999’da % 5.6 ya kadar gerilemiştir.Bu oranın 2000 yılında %5,2 ve 2001 yılında da % 5.0 a düşmesi beklenmektedir.

Toplam istihdamın sektörler arasındaki dağılımı ise şöyledir;
Kamu Sektörü % 31 Otel ve Restorantlar % 2
Endüstri ve Ticaret % 20 Toptan vePerakende Tic. % 11
Tarım ve Balıkçılık % 6 İnşaat Sektörü % 6
Taşımacılık % 6 Posta ve Telekominikasyon % 2
Diğer % 12
Toplam istihdam edilen kişi sayısı 1996’da 2.598.000 1997’de 2.603.000, 1998’de 2.658.000, 1999’da 2.678.000 olmuştur. Bu sayının 2000 yılında 2.694.400 ve 2001 yılında da 2.716.900 kişi olması beklenmektedir.

C) A.B. ile İlişkiler
Danimarka A.B’ye girmeden önce, İngiltere’nin öncülüğünde kurulan Avrupa Serbest Ticaret Bölgesi (EFTA) üyesi idi. Temeli 1957 Roma Anlaşması ile “altılar” diye adlandırılan ülkeler tarafından atılan A.E.T’ye ise, yapılan referandum sonucunda 01.01.1973 tarihinde, İngiltere ve İrlanda ile birlikte girmiştir.
Danimarka aslında çok sıkı bir Avrupa tek pazarından ziyade, daha gevşek ve geniş bir alana yayılmış A.B’den yanadır. Danimarka’da yaşayan insanların çoğu İskandinav kimliklerini ön plana çıkarmaktadır. Danimarka diğer İskandinav ülkeleriyle olan geleneksel bağlarının yanında. Avrupa’da oluşan güçlü bir tek pazarın dışında kalmayı da istememiştir. Ülkedeki siyasi partilerin çoğu A.B üyeliğini desteklemesine karşın, ülkede hala bu konuda bir kuşku mevcuttur.
Danimarka