ScRaT

Egosentrik Dönem

DR.Tanju Sürmeli



Bir çocuğun bilişsel ( zihinsel ) yapısını , büyük ölçüde biyolojik olgunluk düzeyi belirler. Çocuğun bilişsel gelişimi alanındaki kuramlardan en etkili olanlarından biri Piaget’in kuramıdır. Piaget bilişsel gelişimi dört evreye ayırmış: Duyusal-motor, işlem öncesi dönem, somut işlemler dönemi ve soyut işlemler dönemi.



Egosentrik dönem, işlem öncesi dönemdir yani çocuğun tümüyle benmerkezcil bir düşünce yapısına sahip olduğu bir dönem. Bu dönem aşağı yukarı anaokulunda geçirilen döneme;2 ila 7 yaş arasına denk gelir. Benmerkezcil ya da egosentrik düşünce yapısına sahip olmak bencil olmak gibi algılanmamalıdır zira çocuklar o yaşlarda kendi düşünce ve görüşlerinin olabilecek tek görüş olduğuna inanırlar. Bu dönemdeki çocuklar başkalarının bakış açısını anlayabilecek kapasitede değildirler, başkalarının farklı görüşlere sahip olabileceğini kavrayamazlar. İşlem öncesi dönemde çocuğun zihinsel işlem yapma becerisi kısıtlıdır. Bu yaş grubu çocuklar, olayların koşullarına göre değil sonuçlarına bakarak karar verirler. Bir davranışın iyi olup olmadığına niyete bakarak değil, o davranışın sonucunda verilen ödüle , cezaya ya da davranışın yol açtığı sonuçlara bakarak karar verirler. Bu devredeki çocuklar olayları sınırlı bir açıdan görürler, olayların bir yönüne odaklanıp kalırlar, aynı anda farklı yönleri değerlendiremezler.



Bu yaş grubu çocuklarda konuşma da benmerkezcil olur. 2-3 yaşlarda monolog konuşma gözlemlenir; oyun oynarken kendi kendilerine konuşurlar. Birkaç çocuk birarada olunca da kendi kendilerine konuşurlar, hepsi aynı anda konuşurlar, aralarında bir iletişim gözlemlenmez. 4 yaştan sonra daha benmerkezcil konuşma başlar; olayları anlatırken kimden bahsettiğini nereden bahsettiğini karşı tarafın bildiğini varsayarak anlatırlar. Detaylara girmezler, karşı tarafın anlamasını beklerler hatta siz sorular sormaya başladığınızda size sinirlenirler. Bu dönemdeki konuşma iletişime yönelik bir konuşma değildir. Bu yaş grubunun yaşıtlarıyla birlikte olması önemlidir. Başka çocuklarla birlikte oldukça ve yaşı da ilerledikçe diğerlerinin kendisinden farklı bir görüşe sahip olabileceğini anlamaya ve benmerkezcilikten sıyrılmaya başlar.



Piaget’in egosentrik konuşma örneğini sizinle paylaşmak istiyorum :6 yaşında bir çocuğa anlatılan bir hikaye :“Zamanın birinde Niobe adında bir kadın varmış;bu kadının 12 oğlu,12 de kızı varmış.Bir gün bir peri ile karşılaşmış.Bu perinin yalnızca bir oğlu varmış,hiç kızı yokmuş.Niobe,periye yalnızca bir tane oğlu olduğu için gülmüş.Peri buna çok kızmış ve bu kadını bir kayaya bağlamış.Bu kadın 10 yıl ağlamış.Sonunda o da kayaya dönüşmüş ve gözyaşları da nehre dönüşmüş.”



6 yaşındaki bir çocuğun egosentrik anlatımı da şu olmuş :”Kadın periye gülmüş çünkü onun(kimin) bir tane oğlu varmış.Kadının 12 oğlu 12 kızı varmış.Birgün o (kim) ona (kime) gülmüş.O (kim) sinirlenmiş ve onu (kimi) nehrin kenarına bağlamış.O(kim), 50 ay ağlamış ve büyük bir nehir olmuş.”



Bu dönemdeki çocuklarda mantıklı düşünme henüz gelişmemiş olduğundan bilişsel yapıları korunumu kavrayabilecek düzeyde değildir.Korunumdan neyi kastediyoruz.. Korunum, nesnelerin mekandaki yerleri ve görünüşleri değiştirilirken miktarlarının, ağırlıklarının ya da başka birtakım özelliklerinin aynı kalacağı prensibidir.Piaget’in 3 dağ örneğinde çocuğun önüne 3 dağ şeması oluşturulur ve bu şemanın etrafında dolaşması sağlanır,oyuncak bir bebek getirilerek çocuğun oturduğu yerden farklı yerlerde konumlandırılır.Çocuğa, bebeğin farklı pozisyonlarda bu şemayı nasıl göreceği sorulur; çocuk , oyuncak bebeğin de kendi perspektifinden şemayı göreceğini ifade eder. Başka bir örnek vermek gerekirse; aynı miktardaki iki sıra toptan bir sıradaki topu diğer sıradaki toptan farklı dizdiğinizde du dönemdeki çocuklar birinin diğerinden farklı sayıda olduğunu düşünecek ve söyleyecektir. Ayrıca bu çocuklarda düşünce geridönüşümü zordur yani biraz önceki top örneğinde iki sıra halindeki toptan birini farklı bir dizaynda yerleştirmiştik o dizaynı değiştirip diğerinin dizaynına benzetirseniz ,çocuk, sıradaki topun biraz önceki miktarla aynı miktarda olduğunu düşünemez. Bu devre çocukları korunumu kavrayamadıkları gibi aynı zamanda soyut kavramları da anlayamazlar. Hareket etmeyen nesnelerle konuşabilirler onlarla canlıymış gibi davranabilirler. Bebeğe yemek yedirip su içirmeye kalkabilirler ya da bebeklerine küsebilirler.



Bu dönemde ayrıca büyüklerin yalan diye tabir ettiği olayları farklı anlatma ya da çarpıtma görülebilir.Bu dönem çocukları aslında genellikle karşı tarafı aldatma ya da yalan söyleme eğiliminde değildir, gerçekle hayali karıştırmış olabilir ve bu ebeveynlere yalan olarak görünebilir. Egosentrizm bütün bu dönemde hafifleyerek de olsa devam eder. Dönem sonuna doğru yaklaştıkça, çocuklar büyüdükçe ve diğer çocuklarla kaynaştıkça egosentric düşünce (benmerkezcil) yerini mantıklı düşünmeye bırakmaya başlayacaktır.





Bu dönem için ailelere tavsiyem , çocuğunuzu arkadaş ortamlarına sokun, becerilerini geliştirmelerine fırsat verin, sorumluluk sizde kalacak şekilde onlara sorumlu olmayı öğretmeye çalışın, beyinlerindeki cevheri geliştirecek ve ortaya çıkaracak çizimler, resimler, boyamalar, el işi ve hamur oyunları ve beraber oyunlar oynayın, merakını giderecek sorularına cevap verin ama bu cevapları verirken de konuyla ilgili olmasına ve kısa ve öz olmasına dikkat edin.Oyuncak alırken de kendi yaş grubuna göre oyuncak alın ve bir alışverişe gittiğinizde birden fazla oyuncak almayın. Her oyuncak istediğinde almaktansa ödül olarak alabilirsiniz;tabii kuralları koymayı da unutmayalım; çocuklarımız her yaşta sevimli ve güzel, onlara hayır demek çok zor ancak unutmayalım ki çocuklara hayır diyip sonradan evet’e dönüştürmemeyi öğrendiğiniz zaman onların beyinlerinin gelişmesine katkıda bulunmuş oluyoruz.

ceza&ceyo

gimasco