Gezi Yazısı Nedir?Gezi Yazısı Nasıl Yazılır?Gezi Yazısı Özellikleri Hakkında Açıklama

İsimli konu WH 'Edebiyat - Türkçe' kategorisinde, ¦Żακκυм¦ üyesi tarafından 18 Mayıs 2010 tarihinde yazılmıştır. Konu Özeti: Gezi Yazısı Nedir?Gezi Yazısı Nasıl Yazılır?Gezi Yazısı Özellikleri Hakkında Açıklama. Gezi Yazısı Nedir? Gezi Yazısı Nasıl Yazılır?Gezi Yazısı Hakkında Açıklama-Gezi Yazısının Özellikleri Nelerdir? Bir yazarın yurt içinde ve yurt dışında... Gezi Yazısı - Gezi Yazısı Türünün Gelişimi Nedir - Seyahatname Gezi Yazısı ...

  1. Gezi Yazısı Nedir? Gezi Yazısı Nasıl Yazılır?Gezi Yazısı Hakkında Açıklama-Gezi Yazısının Özellikleri Nelerdir?


    Bir yazarın yurt içinde ve yurt dışında gezip gördüğü yerlerin ilgi çekici özelliklerini anlattığı yazı türüdür. Gezi yazıları gezip görmenin[​IMG] iyi bir gözlemin ürünüdürler. Gezi yazılarının tarihi çok eskidir. İnsanlar hep uzak ülkeleri[​IMG] uzak ülkelerin doğasını[​IMG] insanlarını[​IMG] bu insanların yaşayış biçimlerini ve yarattıkları kültür eserlerini merak etmişlerdir. Bir nedenle başka ülkelere giden kişilerle karşılaştığımızda[​IMG] onları soru yağmuruna tutmamız bundandır. Günümüzde televizyon görüntüleri dünyanın birçok kültürünü yanıbaşımıza getirdiği halde[​IMG] hâlâ gezi anılarını dinlemenin ya da okumanın tadı başkadır.

    Gezi yazılarının çok yönlü anlatım olanakları vardır. Uzunluğu çoğu zaman kitap olacak kadardır. Gazetenin iç sayfalarından birinde dizi halinde günlerce yayınlandığı da olur. Okuyucunun sıkılmadan[​IMG] merakla okuduğu bir yazı türüdür.

    Gezi yazısı yazarken ilgiyi uyanık tutmak[​IMG] okuyucuda okuduğu yerleri görme isteği uyandırmak çok önemlidir. Gezi yazarlığı ayrı bir ustalığı gerektirir. Yazar gezdiği yerlerin ilginç özelliklerini hemen fark edecek kıvrak bir zekâya ve kültür birikimine sahip olmalıdır.

    Gezi yazısı ile röportaj arasındaki ayrılıklar nelerdir?
    Gezi yazılarıyla röportaj birbirine karıştırılmamalıdır. Gezi yazısında ilgi çekici yerler anlatılır. Röportajda olduğu gibi[​IMG] sorunları deşmek[​IMG] arkasındaki sorunları duyurmak[​IMG] kamuoyu oluşturmak amacı güdülmez. Gezi yazıları bir bakıma anıya ve günlüğe de benzer[​IMG] fakat onlardan ayrı bir yazı türüdür.


    Gezi yazısının belirleyici özellikleri nelerdir?
    • Gezi yazılarında çoğu kez kronolojik zamanlı plân uygulanır. Gezi için yapılan hazırlıklar; yolculuk[​IMG] yolculuk sırasında görülen ilgi çekici olaylar; varış[​IMG] varıştaki ilk izlenimler…
    • Gezi yazılarında da kendinden önceki söylenmişlerden[​IMG] yazılmışlardan ayrı olmak önemlidir. Aynı yerler daha önce de başkaları tarafından görülmüş[​IMG] yazılmış olabilir. İkinci gidişte görülenlerle[​IMG] ilk gidişte görülenler arasındaki farklara bile değinmek gerekir. Bu da gezi yazılarının zamanla tarihsel belge olduğunu ortaya koymaktadır.
    • Yazar anlattıklarının doğruluğunu; konuşma ile[​IMG] bilgi toplama ve fotoğraflarla desteklemeli[​IMG] anlattıklarını bir mantık çerçevesine oturtabilmelidir. Her anlattığı[​IMG] önceki anlattıklarıyla çelişmemelidir.
    • Gezi yazılarında yazar; açıklayıcı anlatım[​IMG] öyküleyici anlatım[​IMG] betimleyici anlatım ve tartışmalı anlatım gibi bütün anlatım yollarından yararlanır. Ayrıca okuyucuya değişikliği gösterebilmek için örnekleme[​IMG] karşılaştırma[​IMG] tanık gösterme gibi nesnel verilerden de yararlanabilir.
    • Resim kullanılmalıdır.


    Eskiden gezi notlarının kaleme alındığı eserlere “seyahatname” deniyordu. Modern zamanlarda ise Türkçe bir sözcük olan “gezi” terimi tercih edildi.Anı Mektup Biyografi Günlük Roman Tiyatro Fıkra Röportaj Makale Eleştiri Haber Yazısı Deneme Gezi Yazısı Söyleşi

    Gezi yazısı[​IMG] bir kişinin ya da grubun yurdun değişik bölgelerine ya da başka ülkelere değişik amaçlarla yaptıkları gezilerde gözleyip izlediklerini[​IMG] tespitlerini[​IMG] ele geçirdikleri bilgi ve bulguları[​IMG] oralarla ilgili duygu ve düşüncelerini anlattıkları yayınlara denir.


    Gezi yazarı gezip gördüğü yerlerin hem kendisi hem de okuyucular için tarihî ve coğrafî açıdan ilgi çeken yönlerini[​IMG] özelliklerini[​IMG] kültürel[​IMG] jeolojik güzelliklerini[​IMG] halkının gelenek[​IMG] görenek[​IMG] töre ve âdetlerini akıcı[​IMG] ilgi çekici ve etkili bir üslûpla kaleme döker.

    Gezi yazıları genellikle mensur ise de manzum olanlar da vardır. Gezi yazarları[​IMG] gözlem ve izlenimlerini daha çok tasvîrî bir üslûpla kaleme alırlar. Bazı yazarlar[​IMG] olay ve olguları olduğu gibi aktarırken[​IMG] bazıları günlük[​IMG] mektup [​IMG] röportaj gibi türlere ait tekniklerle yazma yöntemini tercih ederler.

    Dünya edebiyatının en önemli seyahatnameleri arasında 13. yüzyılda yayımlanmış Marko Polo’nun Uzak Doğu izlenimlerini içeren Seyahatnamesi ve 14. yüzyılda yaşamış Arap gezgin İbni Batuta’nın İslâm dünyası gezilerini konu edinen Seyahatnamesi yer alır.

    Türk edebiyatının ilk seyahatname eserleri arasında Farsça yazılan Hoca Gıyaseddin Nakkaş’ın Acâibü’lLetâif adlı eseriyle Ali Ekber Hatâî’nin 1515′te yazdığı Hıtâînâme adlı eseri sayılabilir.
    Seydî Ali Reis (ö.1562) Mir’atü’lMemâlik (1557) adlı seyahatnamesinde Belücistan[​IMG] Hindistan[​IMG] Afganistan[​IMG] Buhara[​IMG] Maveraünnehir’le ilgili gözlemlerini ve yaşadığı olayları anlatmıştır. III. Sultan Murat (15751575) döneminde Tokatlı İbrahim oğlu Ahmet[​IMG] Acâibnamei Hindistan adlı eserinde Kabil[​IMG] Hindistan[​IMG] Basra[​IMG] Yemen[​IMG] Hicaz izlenimlerini aktarır.


    Trabzonlu Mehmet Aşık’ın (1555?) Menâzıru’lAvâlim adındaki eseri de gezi edebiyatının önemli eserlerindendir.
    Türk edebiyatının en önemli seyahatname eserlerinden biri Evliya Çelebi’nin (16111682) 10 ciltlik seyahatnamesidir. Evliya Çelebi [​IMG] 40 yıllık gezilerinden elde ettiği coğrafî[​IMG] etnografik[​IMG] tarihî[​IMG] kültürel pek çok bilgiyi akıcı ve mübalâğalı bir üslûpla kaleme almıştır.


    Türk edebiyatında “seyahatname” adıyla birçok eser yazıldığı gibi[​IMG] adı “seyahatname” olmadığı hâlde bu türe özgü özellikler gösteren başka eserler de vardır. Pirî Reis’in Bahriye adlı eseri buna bir örnektir.
    İlk seyahatnameler[​IMG] genellikle başka ülkelerde elçi olarak gönderilen devlet memurlarının gittikleri ülkenin yaşama biçimi[​IMG] kültürel özellikleri[​IMG] sosyal ilişkileri[​IMG] giyim kuşamları[​IMG] sokakları[​IMG] şehircilikleri[​IMG] bürokrasileri ve başka özellikleri hakkında Türk okuyucusu için aktardıkları ilgi çekici bilgilerden oluşmaktadır.


    Kimi yazarlar[​IMG] gittikleri ülkelerden gönderdikleri mektuplarda bulundukları ülke ile ilgili bazı bilgiler de vermişlerdir.
    Sultanların sefer sırasında konaklar arası mesafeleri gösteren menâzil kitapları[​IMG] her gün yapılan işleri anlatan rûznâmeler de gezi türüne ilişkin bilgiler içermektedirler. Haydar Çelebi Rûznâmesi buna örnek olarak gösterilebilir.
    Keçecizade İzzet Molla (17851829) sürgüne gönderildiği Keşan ve İstanbul’a dönüş izlenimlerini MihnetKeşan (1269) adlı eserinde anlatır.
    Ömer Lütfi[​IMG] Ümit Burnu Seyahatnamesi’nde dört yıl din bilgisi hocası olarak kaldığı Ümit Burnu ve havalisini değişik yönleriyle tanıtır.
    Türk edebiyatında modern zamanlarda da yurt içine[​IMG] İslâm dünyasına[​IMG] Batıya ve başka ülkelere yapılmış pek çok gezinin notları yayımlanmıştır.



    Gezi Türünün Gelişimi

    Gezi türünün uzun bir geçmişi vardır. Bu günkü tanımına ve niteliğine tam uymasa da çok eski çağlarda gezi türünden sayılabilecek örneklerin bulunduğu bilinmektedir. Eski Yunanistan’dan başlayarak günümüze kadar çeşitli ülkelerden birçok gezgin[​IMG] elçi[​IMG] şair ve yazar gezip gördükleri yerleri anlatan eserler meydana getirmişlerdir.

    Başka ülkelere yapılan yolculuklarla ilgili ilk gezi yazılarına örnek olmak üzere M.S. 448′de Hun hükümdarı Atilla’ya gönderilen elçilik heyetinde görevli tarihçi Priskosun eseri ile M.S. 568 de Kilikyalı Zemarkhos’un Göktürkler ülkesinde Bizans İmparatorluğu elçisi iken tuttuğu notları gösterebiliriz.
    İranlı şair ve din adamı Nasır Hüsrev ‘in hac maksadıyla yaptığı Mekke gezisini ve bu arada Mısır ve Anadolu’nun doğusunda gördüklerini anlatan ’sefername’ adlı eserini de ilk gezi kitapları arasında sayabiliriz.
    Gezi türünün ilk önemli eselerini verenlerin başında şüphesiz Venedikli ünlü gezgin Marco Polo ile yine ünlü Arap gezgini İbn-i Batuta’yı anmamız gerekir.
    Marco Polo[​IMG] Yakın Doğu ve Orta Asya ülkelerini kapsayan uzun bir yolculuğa çıkmış ve bu yolculuğunda gezip gördüğü yerleri anlatan bir eser yazmıştır. Birçok dile çevrilen bu eser gezi edebiyatının ilk klasik örneklerinden biri sayılır. Arap gezgini İbn Batuta da Anadolu[​IMG] Harezm[​IMG] Maveraünnehir ve Horasan’ı dolaşarak oralarda yaşayan Türklerin teknik ve toplumsal özelliklerini anlatan bir kitap yazmıştır.
    Önceleri daha çok tarihçilerin ilgi gösterdikleri bu eserler[​IMG] sonradan edebiyatçıların da dikkatini çekmiştir. Ele alınan konular[​IMG] kullanılan dil[​IMG] yazarların gözlem ve anlatım özellikleri bakımından gezi yazı ve kitapları artık edebiyatın bir kolu[​IMG] bir başka deyişle bir yazı türü özelliği kazanmıştır.




    Gezi Yazılarının Çeşitleri

    Gezi yazılarını[​IMG] yolculuk yapılan yer bakımından ikiye ayırmak mümkündür: yurtiçi gezi yazıları ve yurt dışı gezi yazıları’

    Yurtiçi gezi yazıları[​IMG] bir yazarın herhangi bir amaçla kendi ülkesinde yaptığı bir yolculuk sırasında gezip gördüğü yerleri ve edindiği izlenimleri anlattığı yazılardır. Bu tür gezi yazılarına[​IMG] Reşat Nuri Güntekin’in Anadolu Notlarını gösterebiliriz.
    Yurtdışı gezi yazıları ise bir yazarın kendi ülkesi dışında yaptığı gezi ve incelemelerinin bir ürünüdür. Bu tür gezi yazısına da Falih Rıfkı Atay’ın Deniz Aşırı adlı eseri örnek olarak gösterebiliriz.
    Gezi yazılarını[​IMG] gezi türünde eser veren kimselerin durumları bakımından da ikiye ayırabiliriz: uğraşları yazarlık olan kimselerin kalemlerinden çıkan gezi yazıları[​IMG] uğraşları yazarlık olmayan kimselerin ortaya koyduğu gezi yazıları.
    Yazarlığı bir meslek olarak benimsemiş kimselerin eserlerinde gezilen görülen yerler[​IMG] değinilen konular[​IMG] insanlarla ilgili gözlemler yazı sanatının birçok özelliğini yansıtan renkli bir dille anlatılır.
    İkinci kategoriye giren yazılar[​IMG] genellikle yazarlıkla ilgili olmayan[​IMG] fakat yurt içinde veya dışında bazı yerleri görmek üzere geziye çıkanların veya geçici görevlerle yabancı bir ülkede oturanların kaleme aldıkları yazılardır. Bu gibi kimselerin eserlerinde anlatım kuru ve renksiz olabilir. Ancak bu tür eserlerde bazen çok ilginç gözlemlere[​IMG] sağlam bilgilere ve mantıklı yorumlara rastlayabiliriz. Örneğin ünlü Türk denizcisi Piri Reis’in Bahriye adlı kitabı bu bakımdan ilginçtir. Bu kitap Akdeniz’i çevreleyen karalar[​IMG] ormanlar[​IMG] dağlar[​IMG] kentler üzerinde verdiği bilgilerle hem bir deniz atlası[​IMG] hem de bir gezi kitabı niteliği taşır.
    Gezi yazılarını amaç ve yazılış bakımından da üçe ayırmak mümkündür: günü gününe alınmış notlara dayalı gezi yazıları[​IMG] mektup biçiminde yazılan gezi yazıları ve bir ülkeyi daha nesnel ve derinlemesine tanıtmayı amaçlayan gezi yazıları.
    Kimi yazarlar[​IMG] gezip gördükleri yerleri günü gününe veya aralıklı olarak tuttukları notlarla anlatırlar. Bu gibi gezi yazıları çoğu kez anı türünün de özelliklerini taşır. Bu çeşit gezi yazılarına Burhan Arpad’ın Gezi Günlüğü adlı eseri örnek olabilir.
    Kimi yazarlar da gezi izlenimlerini belli aralıklarla arkadaşlarına yazdıkları mektuplarda anlatırlar. Bu gibi gezi yazılarında mektup türünün hemen hemen her özelliğini görebiliriz. Bu çeşit gezi yazılarına Celaleddin Ezine’nin Amerika Mektupları örnek olarak gösterebiliriz.
    Üçüncü tür gezi yazıları[​IMG] yazarın kişisel gözlemleri yanında daha başka bilgi ve belgelere dayalı tasvir ve yorumları içerir. Örneğin Falih Rıfkı Atay’ın gezi kitapları genellikle bu biçimde yazılmış eserlerdir.


    18 Mayıs 2010
    #1
  2. Gezi Yazısı Nedir?Gezi Yazısı Nasıl Yazılır?Gezi Yazısı Özellikleri Hakkında Açıklama Cevapları

  3. Öğretmen gezi yazısı istedi ama hiç bi yerde çıkmıyoo. Nasıl bula bilirim? CEvap yazın LüTfnn yhaa !!!
    19 Mart 2011
    #2
  4. Çok tşklerr bu site çokk qüzeLL .. :)
    19 Mart 2011
    #3
  5. gezi yazısına örneklerr verin yaaa meselaa : ne gibi =??
    19 Mart 2011
    #4
soru sor

Gezi Yazısı Nedir?Gezi Yazısı Nasıl Yazılır?Gezi Yazısı Özellikleri Hakkında Açıklama