Enfeksiyöz Pankreatik Nekrozis(ipn)

[\\marjory\\]

salmonid balıklarda pankreasın nekrozuyla karakterize, akut ve mortalitesi yüksek bir viral hastalıktır. özellikle genç salmonid balıklarda yüksek mortalite ile seyreden, önemli ekonomik kayıplara neden olan bulaşıcı akut viral bir hastalıktır. tipik olarak en fazla ölümler genç balıklarda olmaktadır. akut seyri nedeniyle genç salmonid balıklarda %80'e varan bir mortaliteye neden olur. infeksiyöz pankreatik nekrozis virusu (ipnv) suşları veya benzerleri salmonid olmayan birçok balık türünde, yumuşakçalar ve kabuklulardan da izole edilmiştir.
etiyoloji
ipn virus birnaviridae familyasında aquabirnavirus genusunda yer almaktadır
hastalık etkeni rna yapısında, 55 milimikron çapında, 92 kapsomerli ve hekzogonal bir profildedir. yapılan en son çalışmalarda virüsün çift iplikli olduğu bildirilmiştir. eter, gliserin, kloroform ve etanol'e dayanıklı olup geniş ph limitlerine dayanıklılık gösterir. korumaya karşı dirençlidir ve hücre içinde olgunlaşır.
virüs alabalıklardan hazırlanan doku kültürlerinde örneğin, rtg hücrelerinde cpe (cytopatik effect) meydana getirir. etken, hasta balıkların bütün organ ve dokularından, mide bağırsak içeriğinden, yumurta ve sperma gibi seks ürünlerinden elde edilebilir.
virüsün optimal üreme ısısı 23-24 0c dir. isı azalır veya artarsa hücrelerdeki dejenarasyon süreleri uzayıp kısalabilir. etken 4 saat içerisinde hücrelere girer ve etrafındaki zarf ayrılır. hücrelerin kendilerine ait dna sentezi enfeksiyondan 4-6 saat sonra durur ve viral rna sentezine başlanır. viral rna sentezi 11. saatten sonra azalmaya başlar.
virüs -200c ile -800c ler arasında uzun bir süre ve enfekte dokularda -200c de 4,5 sene canlı kalmasına karşılık 600c de bir saat içinde inaktive olur.
epizootiyoloji
enfeksiyon genellikle salmonidae familyasına ait balık türlerinde hastalık oluşturur. gençler, yaşlılardan daha duyarlıdır. bulaşma hasta, portör veya latent enfekte balıklardan sulara karışan mikroplarla ve virüslü yemlerle oluşmaktadır. hastaların ve yumurtaların bir yerden diğerine nakilleri, enfekte malzemeler, balık yiyen kuşlar, parazitik vektörler v.s hastalığın yayılmasında önemli role sahiptirler. hasta balıklar idrarlarıyla uzun bir süre mikrop saçarlar. virüs, hasta balıkların yumurta ve spermleri ile de saçılır. bu nedenle kuluçkahanelerde yavru alabalıklar arasında hem sık hemde öldürücü nitelikte rastlanır.
virüs balıkların solungaçlarından da girebilir. virüs kanatlılar ve memeliler tarafından mekanik olarak bulaşabilir. virüs yumurtalara vertikal olarak bulaşır.
enfeksiyonun çıkış ve yayılışında çevresel koşulların ve stres faktörlerinin de payı vardır. mortalite ile ısı ve yaş arasında sıkı bir ilişki bulunur.
semptomlar
hastalık, genç alabalıklarda akut bir tarzda gelişerek yüksek mortaliteye yol açar(%80). genellikle önce en büyük fry bireyler ölür. çoğunlukla ilk belirti olarak anormal sayıda alabalık fry'ının su çıkış tellerinin karşısında toplandıkları görülür. ölüm şeklinde kayıplar aniden olabildiği gibi uzun bir periyotta hergün fakat küçük bir yüzeyde fry ölümü şeklinde de olabilir. başlangıçta balıklarda durgunluk, iştahsızlık, renk koyulaşması, ekzoftalmus, ekseni etrafında veya dairesel dönme, karında şişkinlik ve ventral bölgede hemorojiler görülür. kaçma hareketleri dönme şeklindedir. bu semptom daha çok erişkin ve anaç balıklarda dikkat çeker. hasta balıkların mide ve bağırsakları besin maddesi yerine koyu, beyaz renkli jelatin benzeri mukus ile doludur. bagırsaklardan dışarıya mukaid yalancı feçesin çıktığı görülebilir. beyaz kurt şeklindeki mukus anüsten dışarı doğru çıkar. semptomlar görülmeye başladıktan 1-3 saat içinde de ölümler meydana gelir. yaşlı balıklarda kronik ve latent enfeksiyonlara rastlanabilir. bazende balıklarda hiç bir belirtiye rastlanmaz çok genç balıklar hiç semptom göstermeden ölürler. otopside karaciğer, dalak ve böbreklerde solgunluk, mide ve bağırsakların anterior kısmında beyaz mukoid bir içerik vardır. bu muhteviyat karında şişkinlik ve gerginlik meydana getirdiği gibi bazı hallerde deformasyona da neden olabilir. sindirim sisteminde genellikle gıda bulunmaz. plorik sekada peteşiler vardır. karaciğer ve dalak anemiktir.
teşhis
•a) klinik teşhis: balıklarda ipn hastalığında görülen klinik belirtiler diğer bakteriyel ve viral enfeksiyonlarda da bulunduğundan, teşhis için yeterli değildir.
•b) otopsi bulguları: makroskobik bulgular yanısıra pankreasın histopatolojik muayenesinde hastalığı tanımlamaya yardımcı olabilecek nitelikte dejenatif bozukluklara ve stoplasmik inklüsiyon cisimciklerine rastlanır.

histopatolojik, otopsi ve klinik bulgularda hastalığın bir viral hastalık olduğu anlaşılabilirse de virüsün ne olduğunu anlamak mümkün olamaz. filtre olunan patolojik etkenin doku kültüründe cpe göstermesi gerekir. hastalığın kesin teşhisi için elektron mikroskopi gereklidir. hastalığın teşhisinde ifat, elisa(enzyme-linked immunosorbent assay), pcr testleri de kullanılmaktadır.
kontrol
anaç balıkların yumurta ve spermalarından zaman zaman örnekler alınarak ipn yönünden incelenmelidir. hastalığın ilk defa abd ve kanada da ortaya çıkışından bu güne kadar birçok kimyasal maddeler uygulanmışsa da başarılı sonuç alınamamıştır. bu nedenle dayanıklı ırkların yetiştiriciliğine önem verilmelidir. balıkların çiğ balık eti ile beslenmeleri halinde hastalığa karşı duyarlılık arttığı söylenebilir. herhangi bir işletmede hastalık görüldüğü zaman yapılacak ilk işlem hasta balıkların ortadan kaldırılarak havuzların dezenfekte edilmesidir. ayrıca koruyucu amaçla balık yemlerine vitamin ve mineral ilavesi yapılmalıdır.
şüpheli ve enfekte kaynaklardan balık ve yumurta almaktan kaçınılmalı, sertifikalı yumurtalar alınmalı, kontamine çiftlikle ilişkisi olmayan su kaynağından mümkünse kaynak sularında yetiştirme yapılmalı, enfekte kuluçkahaneler elimine edilmelidir.
korunma
enfeksiyondan korunmak için balıklatın yumurtalarından ve spermalarından zaman zaman örnek alınarak virüs yönünden incelemek gerekir. ipn hastalığı ihtiva etmeyen yerlerden yumurta, sperma veya balık alınmalıdır.
portörleri bulup ayıklamak için periton yıkama sıvısı ve fekal örnekler ipn virüsü yönünden tetkik edilirler. virüs, organ emülsiyonlarında, giatadan daha fazla bulunur.
hayvanlara iyi bakılır ve vitaminli gıdalar verilir.
sağıtma
hastalar ayrılarak imha edilir. havuzlar tekne ve bütün malzemeler dezenfekte edilir.

[@LeW]

paylaşımın için tşkr..

[ceza&ceyo]

paylaşim için teşekürler...

[I3ARON]

paylaŞim Icin TŞk Ler